Gipertrofiya
Gipertrofiya (giper... va yun. trophe — oziqlanish) — aʼzoning toʻqima elementlari (hujayralar, muskul tolalari) oʻsishi oqibatida shu aʼzo yoki uning biror qismining kattalashib ketishi. G.ga asosan aʼzoning zoʻr berib ishlashi sabab boʻladi. Chin va soxta, fiziologik va patologik G. farq qilinadi. Chin G. aʼzo parenximasi hisobiga roʻy bersa, soxta G. aʼzoda oraliq va yogʻ toʻqima vujudga kelishiga bogʻliq. Soxta G.da aʼzo funksiyasi kuchaymay, balki susayadi. Mas, jismoniy ish bilan shugʻullanuvchi sogʻlom kishilarda, shuningdek, sportchilarda doimiy zoʻriqish taʼsirida skelet va yurak muskullari kattalashib ketadi (fiziologik G.). Baʼzi patologik G. (kasallik oqibatida kelib chiqadigan G.) ham yuqoridagiga oʻxshash roʻy beradi. Yurak-tomir sistemasi (yurak poroklari, gipertoniya kasalligi) va baʼzi oʻpka kasalliklarida patologik G. kuzatiladi. Juft aʼzolar (mas, buyrak) ning bittasi olib tashlansa ikkinchisi kattalashib, uning vazifasini bajara boshlaydi, yaʼni G. boshlanadi (qoplama G.). Neyroendokrin buzilishlar ham patologik G.ga sabab boʻladi (qarang Akromegamiya, Girsutizm).
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Gipertrofiya — bu to‘qimalar yoki organlarning hajmining o‘sishi va kattalashishi jarayoni bo‘lib, bu asosan hujayralarning o‘lchamining oshishi hisobiga sodir bo‘ladi. Gipertrofiya katta hujayralar soni ko‘payishi (bu gipoplaziya yoki giperezia emas) emas, balki mavjud hujayralarning hajmining kattalashishidir.
Gipertrofiya turlari:
-
Mushaklarning gipertrofiyasi: Bu eng yaxshi tanilgan turi. Masalan, sportchilar mushaklarni kuchaytirish uchun mashq qilganda mushak tolalari hajmi ortadi. Bundan tashqari, yurak mushaklarining gipertrofiyasi yurak kasalliklari (masalan, yuqori qon bosimi) sababli yuzaga kelishi mumkin.
-
Organlardagi gipertrofiya: Masalan, jigar, buyrak, yurak kabi organlarning ma'lum bir stimuli yoki yuklama ta'sirida kattalashishi mumkin.
Gipertrofiyaning sabablari:
- Mexanik yuklama (masalan, mashqlar, og‘ir jismoniy ish)
- Gormonlar ta’siri (masalan, anabolik steroidlar, gormonal o‘zgarishlar)
- Pathologik holatlar (yurakdagi ortiqcha bosim, o'tish cheklovlari)
Gipertrofiyaning mexanizmi:
Gipertrofiya hujayralar ichidagi oqsil sintezi oshishi, shuningdek, hujayra ichidagi organellalarning ko‘payishi (mitoxondriya, mikrofibrillar) natijasida yuzaga keladi.
Klinik ahamiyati:
- Physiologik gipertrofiya: Masalan, mushaklarni ishlatish natijasida paydo bo‘ladigan o‘sish.
- Patologik gipertrofiya: Masalan, yurak mushaklarining ortiqcha yuklama natijasida kattalashishi, natijada yurakning normal ishlashi buzilishi.
Davolash:
Gipertrofiya o‘zi yengilish emas, balki asosiy sababni aniqlash va uni bartaraf etish zarur. Misol uchun, yurakdagi gipertrofiyani davolash uchun qon bosimini nazorat qilish va yurakni qo‘shimcha yukdan ozod qilish kerak.
Agar sizga gipertrofiya haqida yanada batafsilroq yoki boshqa sohalar (masalan, yurak gipertrofiyasi, mushak gipertrofiyasi, gormonal o‘zgarishlar) haqida ma’lumot kerak bo‘lsa, so‘rashingiz mumkin!