Germes kosmik kemasi
Germes — Yevropa kosmik agentligi tomonidan ishlab chiqilgan qayta foydalanish mumkin boʻlgan kosmik kema loyihasi.
Tavsifi
"Germes" dasturi YKA tomonidan 1986-yil oʻrtalarida Gʻarbiy Yevropa mamlakatlari uchun umumiy dastur sifatida tasdiqlangan. Loyiha 1978 -yilda Fransiya hukumati tomonidan tasdiqlangan boʻlsa-da, ishlab chiqish 1987-yilning noyabrida boshlangan. Loyihada birinchi kema 1995—1997-yillarda, keyin esa har yili taxminan ikkitadan boshqariladigan kosmik kema uchirilishi nazarda tutilgan edi. „Germes“ ni ishga tushirish uchun Kuru kosmodromidan uchiriladigan „Arian-5“ raketa tashuvchisini yaratish rejalashtirilgan va „Germes“ gorizontal holatda odatiy uchish-qoʻnish yoʻlagiga qoʻnishi kerak edi. Ular har biri 15-20 yil ishlaydigan ikkita qayta foydalanish mumkin boʻlgan „Germes“ kemasini yasashni oʻylashdi. „Germes“ qanotlari kengligi 10 metr, vazni 20 tonna va uzunligi 18 metr boʻlishi kerak edi. Kabina germetik va hajmi 26 m³, foydali yuk xonasi esa 35 m³ boʻlishi kerak edi. Avvaliga 4,5 tonna ogʻirlikdagi foydali yukni olib chiqish rejalashtirilgan edi, ammo 1987-yil bahorida u 3 tonnagacha qisqartirildi. Germesni orbitaga olib chiqadigan, kosmosda manyovr qiladigan va orbitadan chiqadigan dvigatel bilan jihozlash rejalashtirildi. Dasturning qiymati 5,3 milliard dollarga baholangan. „Germes“ yordamida 1 kilogramm foydali yukni koinotga uchirish narxi 3000 dollarga baholangan.
Biroq, siyosiy vaziyatning oʻzgarishi va moliyalashtirishdagi qiyinchiliklar 1993-yilda loyihaning yopilishiga olib keldi. Birorta ham bunday kema yasalmadi.
Star Systems kompaniyasining xususiy kosmonavtika muvaffaqiyatidan ilhomlangan bir guruh mutaxassislari kraudfanding orqali pul yigʻib loyihani tiklashga qaror qilishdi. Dvigatelning soʻnggi sinovlari 2012-yilda boʻlib oʻtdi.
Manbalar
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Germes kosmik kemasi — bu sobiq SSSR davrida yaratilgan va sinovdan o‘tkazilgan kosmik kemaning nomi bo‘lib, u asosan kosmosga astronavtlarni olib chiqish, turli kosmik missiyalarni bajarish va vaqtinchalik yoki uzoq muddatli kosmik stansiyalarda xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan edi.
Tarixi va maqsadi
Germes loyihasi 1980-yillarda Sobiq Sovet Ittifoqida yangi avlod kosmik kemasini yaratish maqsadida boshlangan. Uning asosiy vazifasi — avtomatlashtirilgan yoki yarim avtomatik boshqaruv tizimiga ega bo‘lgan va bir necha kishi uchun joy ajratadigan kosmik kemani yaratish edi. Germes kosmik kemasi asosan parvozlarni takrorlash imkoniyatiga ega bo‘lib, ularning bir nechta marotaba ishlatilishi rejalashtirilgandi.
Texnik xususiyatlari
- Tipi: Kapsula shaklida, yarim sharchali multikomponentli uzatish vositasi.
- Dvigatel: Havo-turbinasi (reaktiv) turlari.
- Og‘irligi: taxminan 15-20 tonna.
- Odam tashish naqshlari: 3-4 kishi uchun mo‘ljallangan.
- Parvoz masofasi: Low Earth orbit (Quyi Yer orbitasi).
Loyiha tafsilotlari
Germes loyihasi sovet kosmik dasturi doirasida, ayniqsa, Soyuz va Buran kosmik kemalariga raqobat sifatida ishlab chiqildi. U ko‘proq kichikroq bo‘lib, tezroq parvozlarga moslashgan edi va parvozdan keyin qayta tayyorlash va ishga tushirish osonlashtirilgan.
Loyiha 1980-yillarda ko‘plab asosiy sinovlardan o‘tdi, ammo sobiq SSSR tarqalishi va 1990-yillarda moliyaviy qiyinchiliklar sababli Germes loyihasi to‘liq amalga oshirilmagan va doimiy parvozlarga erishilmagan.
Germesning afzalliklari
- Qayta ishlatilishi mumkinligi.
- Kichik va ixcham dizayni bilan quyi orbitaga tez-tez va arzon parvozlarni amalga oshirish imkoniyati.
- Ko‘p funksiyalilik: ilmiy aparatlarni olib borish, astronavtlarni tashish va parvozlar davomida turli missiyalarni amalga oshirish.
Bugungi kundagi holati
Hozircha Germes kosmik kemasi loyihasi muzlab qolgan va uning rivojlantirilishi to‘xtatildi. Lekin u sovet davrida yaratilgan kosmik kemalar tarixida yangi avlod texnologiyalariga asos soluvchi loyihalardan biri hisoblanadi. Shu bilan birga, Germes yordamida o‘rganilgan texnologiyalar keyingi yillarda Rossiya kosmik dasturlarida va boshqa mamlakatlarda ishlatilgan.
Agar Germes kosmik kemasi haqida qo‘shimcha ma’lumot yoki boshqa sovet yoki rus kosmik kemalari, ularning texnologik xususiyatlari haqida batafsilroq bilmoqchi bo‘lsangiz, so‘rashingiz mumkin!