Geoxronolgik jadval
Geoxronologik jadval - tog' jinslarining yoshini va o'simlik hamda hayvonlarning taraqqiyoti vaqtini aniqlash sohasida olimlarning uzoq vaqtlar davomida olib borgan ishlari natijasida tuzilgan jadvaldir.Geoxronologik jadvalda asosiy geologik voqealar geologik vaqt davomida relyefning taraqqiyoti, foydali qazilmalarning vujudga kelishi,shuningdek hayot taraqqiyotining asosiy boshqichlari to'g'risida eralar va davrlar bo'yicha ma'lumotlar beriladi. Yer shari taraqqiyotida 2 ta eon mavjud bo'lib bular, kriptozoy va fanerozoy eonlari hisoblanadi. Eonlar eralarga bo'linadi, eralar o'z navbatida davrlarga bo'linadi. Kriptozoy eoni ikkta eradan, ya'ni arxey, proterozoy eralariga, fanerozoy eoni esa paleozoy, mezozoy, kaynozoy eralariga bo'linadi.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Geoxronologik jadval — bu Yer tarixidagi turli geologik davrlarni, ularning vaqt oralig‘ini va xususiyatlarini ko‘rsatadigan tizimli jadvaldir. U geologiya va paleontologiya sohasida Yerning tarixini o‘rganishda asosiy vosita hisoblanadi.
Geoxronologik jadval haqida batafsil ma'lumot
1. Ta'rif
Geoxronologik jadval — bu yer geologik tizimlari va davrlarini vaqt ketma-ketligida tasniflovchi jadval bo‘lib, u yer qatlamlari va undagi fosil qoldiqlari asosida tuziladi. U yer tarixidagi katta vaqtlardagi geologik va biologik jarayonlarni tushunishga yordam beradi.
2. Geoxronologik birliklar
Geoxronologik jadvalda asosan quyidagi birliklar mavjud:
- Eonlar — eng katta vaqt birliklari (masalan, fanerozoy, proterozoy).
- Eralar — eonlarning bo‘linmalari (masalan, paleozoik, mezozoik, kenozoik).
- Davrlar — eralarning bo‘linmalari (masalan, devon, permi, yura, krayta).
- Epochalar va yillar — davrlarning kichikroq bo‘linmalari (masalan, pleystotsen, holotsen).
3. Eng katta geoxronologik birliklar
- Arxeozoy (Yoshi taxminan 4 milliard yil oldin) — Yerning eng qadimgi geologik davri.
- Proterozoy — Arxeozoydan so‘ng, murakkab hujayralar paydo bo‘lgan vaqt.
- Fanerozoy — so‘nggi 541 million yil dan hozirgi kungacha bo‘lgan davr, unda hayotning rivojlanishi va ko‘plab hayvonlar, o‘simliklar paydo bo‘lgan.
4. Yirik eralar va davrlar
- Paleozoik era — hayvonot va o‘simliklarning ilk rivojlanishi (Kembriy, Ordovik, Silur, Devon, Karbon, Perm).
- Mezozoik era — dinozavrlar va birinchi qushlar davri (Trias, Yura, Krayta).
- Kenozoik era — hozirgi zamon davri, sutemizuvchilar va odamlarning rivojlanishi (Paleogen, Neogen, Kvaterner).
5. Geoxronologik tadqiqot usullari
- Radiometriya — radioaktiv izotoplarning parchalanishiga asoslangan aniq yosh o‘lchash usuli.
- Stratigrafiya — yer qatlamlarining ketma-ketligini o‘rganish.
- Fosil identifikatsiyasi — organik qoldiqlarga asoslangan jalb qilish.
6. Geoxronologik jadvalning ahamiyati
- Yer shakllanishi va uning evolyutsiyasi haqida ma'lumot beradi.
- Tabiiy resurslarni izlashda (masalan, neft, gaz, tog‘ konlari) yordam beradi.
- Klimat va ekologik o‘zgarishlarni o‘rganishda ishlatiladi.
- Hayvonot va o‘simliklarning vaqt bo‘yicha rivojlanish ketma-ketligini ko‘rsatadi.
Xulosa
Geoxronologik jadval Yer tarixining vaqtinchalik jadvali bo‘lib, u geologik, biologik va ekologik jarayonlarning ketma-ketligini va vaqt davomida sodir bo‘lgan o‘zgarishlarni tushunishga xizmat qiladi. Bu jadval fanlararo tadqiqotlarda, ayniqsa geologiya, paleontologiya va ekologiyada keng qo‘llaniladi.
Kerak bo‘lsa, ma’lum bir davr yoki eralar haqida batafsil ma’lumot ham berishim mumkin.