Gaz Dvigateli
Gaz dvigateli — gaz holatidagi yoqilgʻi yoki yonilgʻi bilan ishlaydigan ichki yonuv dvigateli. Unda yoqilgʻi sifatida tabiiy gazlar yoki qattiq yoqilgʻidan gaz generatorida olinadigan sunʼiy gazlar hamda metallurgiyadagi chiqindi gazlar (domna, koks gazlari va b.), yonilgʻi sifatida suyultirilgan gazlar ishlatiladi. Gaz bosimi atmosfera bosimigacha pasaytirilib, havo bilan aralashtiriladi, dvigatel silindriga kiritiladi va elektr uchquni bilan oʻt oldiriladi. Dizel siklida ishlaydigan G. d. keng tarqalgan.
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Gaz dvigateli haqida oʻzbek tilida uzunroq maʼlumot:
Gaz dvigateli — ichki yonuv dvigatellari oilasiga kiruvchi dvigatel turi boʻlib, unda ishchi aralashma sifatida yoqilgʻi va havo emas, balki yonuv jarayonida gaz (odatda tabiiy gaz yoki qattiq yonuvchidan ajralib chiqqan gaz) ishlatiladi. Gaz dvigatellari avtomobillardan tortib, sanoat uskunalari, elektr stansiyalari va boshqa ko‘plab sohalarda keng qo‘llaniladi.
Gaz dvigatelining asosiy turlari
-
Isitish dvigatellari (Sizonli dvigatellar)
Bu turdagi gaz dvigatellari siqilgan havoga yonilgʻi-gaz aralashmasi kiritilib, uning o‘z-o‘zidan yonishi orqali ishlaydi. Masalan, dizel dvigatelining gaz versiyasi. Ushbu dvigatellarda yonilg‘i aralashma siqilgan va yuqori bosim ostida yonadi.
-
Isitmasiz dvigatellar (Knokli dvigatellar)
Bu dvigatellarda yonilg‘i-gaz aralashmasi tashqi qizdirish manbai (chiroq yoki gnash) yordamida yondiriladi. Masalan, benzin dvigatellari kabi ishlash prinsipi, faqat yonilgʻi sifatida gaz qo‘llaniladi.
Gaz dvigatelining afzalliklari
- Atrof-muhit uchun kam zarar: Gaz dvigatellari kamroq zaharli chiqindilar chiqaradi, chunki gazning yonishi ancha toza kechadi.
- Yoqilg‘i tejamkorligi: Gaz yoqilg‘i ko‘pincha benzin yoki dizelga qaraganda arzon va iqtisodiy jihatdan foydalidir.
- Kam shovqin va tebranish: Gaz dvigatellari ishlaganda kamroq shovqin chiqaradi.
- Energiya samaradorligi: Zamonaviy gaz dvigatellari yuqori yonilgʻi samaradorligiga ega.
Gaz dvigatelining kamchiliklari
- Yuqori bosim ostida xavfsizlik muammolari: Gaz portlatish xavfi sababli gaz saqlash va uzatish tizimlari yaxshi himoyalangan bo‘lishi kerak.
- Gaz taʼminoti muammolari: Har doim gaz borligi kafolatlanmaydi, shuning uchun unga alternativ yoqilg‘i kerak bo‘lishi mumkin.
- Alkat ehtiyot qismlari va murakkab texnik xizmat: Gaz dvigatellari uchun maxsus qismlar va servis talab qilinadi.
Gaz dvigatellarining qo‘llanish sohalari
- Avtomobillarda, ayniqsa, avtobus va yuk mashinalarida.
- Elektrostansiyalarda va sanoat korxonalarida elektr energiyasi ishlab chiqarishda.
- Tashish vositalarida (transmissiya vositalari, kema dvigatellari).
- Qishloq xo‘jaligida va qurilish texnikasida.
Xulosa
Gaz dvigatellari iqtisodiy va ekologik jihatdan afzal hisoblanadi. Ularning keng qo‘llanilishiga sabab — ularning yonilg‘i samaradorligi, chiqindilarni kamaytirishi va kam shovqin bilan ishlashi. Biroq, gaz bilan ta’minlash va xavfsizlik masalalarini hal qilish muhim hisoblanadi.
Agar gaz dvigatellari haqida qo‘shimcha maʼlumot yoki texnik jihatlari haqida batafsilroq bilmoqchi bo‘lsangiz, so‘rashingiz mumkin.