Gandimiyon Shartnomasi
Gandimiyon shartnomasi -Rossiya qoʻshinlari 1873-yil bahorida Xivani egallagandan soʻng, 1873-yil 12-avgustda Rossiya bilan Xiva xoni Muhammad Rahimxon 2 oʻrtasida (Xiva yaqinidagi Gandimiyon (Gandumkon) qishlogʻidagi xonning yozgi begala) tuzilgan shartnoma. Shartnomaga koʻra, xon rus podshosining vassaliga aylandi va mustaqil tashqi siyosat yurgizishdan mahrum etiddi. Amudaryoning oʻng qirgʻogʻidagi yerlar Rossiyaga oʻtdi va u yerda Amudaryo boʻlimi tashkil etilib, Turkiston general-gubernatorligi tarkibiga kiritildi.Amudaryoning chap ruslar uchun qulay boʻlgan yerlarga oʻzlarining pristan (bandargoh)larini qurish huquqiga ega. Boʻlim boshligʻiga Xiva hukumatining faoliyatini kuzatib turish topshirildi. G. sh.ga binoan rus savdo kemalarining Amudaryoda erkin harakat qilishi uchun imtiyozli huquq berildi. Rus sanoatchi va savdogarlari butun xonlik hududida bojsiz savdo kilish, yer sotib olish, sanoat korxonalarini qurish huquqini oldi. Rus fuqarolarini mahalliy sudlar sud qilolmaydigan boʻldi. Bundan tashqari, xon Rossiya hukumatiga 2 mln. 200 ming soʻm tovon toʻlash majburiyatini oldi. Shunday qilib, G. sh. Xiva xonligini Rossiyaning mustamlakasiga aylantirib qoʻydi.
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Gandimiyon Shartnomasi — Hindistonning siyosiy tarixida muhim o‘rin tutgan hujjat bo‘lib, u Mahatma Gandiy yetakchiligida mamlakatdagi mustaqillik va fuqarolik huquqlari uchun jang qiluvchi harakatlar doirasida ishlab chiqilgan. Ushbu shartnoma, odatda, hind xalqi va Britaniya imperiyasi o‘rtasidagi kelishuv yoki nizolarni tinch yo‘l bilan hal qilishga qaratilgan prinsip va tamoyillar to‘plamini ifodalaydi.
Tarixi va Asosiy Maqsadlari
Gandimiyon Shartnomasi, ayniqsa, 1920-yillar va undan keyingi davrda mustaqillik harakati davomida muhim bo‘ldi. Gandiy tomonidan ilgari surilgan ahimiyatli g‘oya — zo‘ravonliksiz, tinchlik yo‘li bilan o‘z talablarini ilgari surish — bu shartnoma asosida ko‘plab protestlar va noroziliklar boshlandi. Unga ko‘ra, hind xalqining asosiy huquqlari hurmat qilinishi, qatag‘on va sud jazolari adolatli bo‘lishi, hamda siyosiy islohotlar amalga oshirilishi lozim edi.
Shartnomaning Asosiy Tamoyillari
- Norozilik va zo‘ravonliksiz qarshilik — Gandiy nazariyasining poydevori bo‘lib, xalq zo‘ravonlikka murojaat qilmasdan, o‘z huquqlarini talab etishi kerak.
- Tinchlik va aksilkolonial harakatlarni qo‘llab-quvvatlash — Hindiston aholisi o‘z mustaqilligi uchun tinch yo‘l bilan kurashishi kerak.
- Adolat va inson huquqlarining ta’minlanishi — Har qanday siyosiy harakatda inson huquqlari hurmat qilinishi shart.
- Hamkorlik va muzokaralar orqali muammolarni hal etish — Britaniya hukumati bilan nizolarni dialog asosida yechish.
Gandimiyon Shartnomaning Ahmiyati
Bu shartnoma hind mustaqillik harakatining tinch yo‘nalishini belgilab berdi va jahonda zo‘ravonliksiz kurash konsepsiyasining keng tarqalishiga turtki berdi. U nafaqat Hindistonda, balki butun dunyoda inson huquqlari va ozodliklari uchun qilinayotgan harakatlarga misol bo‘ldi.
Xulosa
Gandimiyon Shartnomasi — bu faqat siyosiy hujjat emas, balki insoniyat uchun tinchlik, adolat va hurmat prinsiplarini targ‘ib qiluvchi ahamiyatli tamoyillar majmuasi hisoblanadi. Mahatma Gandiyning zo‘ravonliksiz qarshilik konsepsiyasini shakllantirgan va amalda qo‘llagan ushbu shartnoma, bugungi kunda ham ijtimoiy adolat va demokratik qadriyatlarning asosini yaratishda muhim rol o‘ynamoqda.