Gandi Moxandas Karamchand

Mohandas Karamchand Gandi (1869-yil 2-oktabr, Gujarot — 1948-yil 30-yanvar, Dehli) — Hindiston milliy-ozodlik harakati rahbarlaridan biri, taniqli mutafakkir. U 1869-yil Gujarot viloyati Porbandar shahrida tugʻilgan. Hind xalqi uni „ Mahatma “ („Buyuk qalb“) deb ataydi. Uning nomi bilan bogʻliq boʻlgan gandizm taʼlimoti Hindistondagi asosiy hukmron partiya — Hindiston Milliy Kongressining rasmiy mafkurasi hisoblanadi. 1887—1891-yillarda Angliyada huquqshunoslik boʻyicha maʼlumot oladi. 1891-yildan advokatlik vazifasida, 1893—1914-yillarda Janubiy Afrikadagi (Angliya mustamlakasi) gujarot savdo firmasida huquqshunosmaslahatchi. Nataldagi olmos, koʻmir, oltin konlarida, shakarqamish plantatsiyalarida yollanib ishlayotgan hind dehqonlarining insoniy huquqlarini himoya qilib 22 yil kurash olib bordi. Gandi „satyagraxa“ („kuch ishlatmasdan kurashish“) taktikasini ishlab chiqdi. U 1915-yildan Milliy kongress ishlarida faol qatnasha boshladi. Gandi ingliz mustamlakachilariga qarshi tinch namoyishlar oʻtkazish, chet el tovarlarini boykot qilish, rasmiy mansab va unvonlardan voz kechish, soliq toʻlashdan bosh tortish kabi kurash usullari orqali mehnatkash ommani kurashga jalb etdi. Gandi bir necha marta qamalgan (1922-1924, 1930-1931, 1942-1944). Gandi hindular bilan musulmonlarning oʻzaro doʻstligini mustahkamlashga intildi. Kastachilikka qarshi kurashdi. Gandining hinduizmiya eʼtiqodi chuqur boʻlgan; boshqa dinlarga hurmat bilan qaragan. Gandi butun faoliyatida din bilan siyosatni bir-biriga bogʻlashga harakat qilgan. Gandining barcha dinlar hamkorligi va doʻstligi haqidagi gʻoyalari Hindistondagi reaksion unsurlarning gʻazabini keltirgan. Hindularning reakiion shovinistik tashkiloti aʼzosi tomonidan otib oʻldirilgan.

U umri davomida koʻrgan-kechirgan voqealarini "Mening hayotim" nomli kitobda bayon etdi. Gandi XX asrning Albert Eynshteyndan keyingi 2-raqamli insoni deya rasman tan olingan.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Gandi Moxandas Karamchand (1869–1948) — hind milliy qahramoni, siyosatchi va ruhiy lider, Britaniya hindistonidagi mustamlakachilikka qarshi olib borilgan tinchlikparvar kurashning asoschisi hisoblanadi. U “Mahatma” (ya’ni “Ulug‘jon”) laqabi bilan tanilgan va butun dunyoda tinchlik, ahimsa (zo‘ravonlikka qarshi kurash) va fuqarolik huquqlari himoyachisi sifatida e’tirof etilgan.

Hayoti va faoliyati

Moxandas Karamchand Gandi 1869-yil 2-oktabrda Hindistonning Porbandar shahrida tug‘ilgan. U Londonda yuridik tahsil olgan va advokatlik faoliyatini boshlagan. Keyinchalik Janubiy Afrikada hind diasporasining huquqlarini himoya qilish uchun faol ishladi. Janubiy Afrikada yashab, u erkaklar orasida irqiy kamsitishlarga qarshi norozilik namoyishlarini boshqarib, “Satyagraxa” (haqiqatga yopishish yoki kuchsiz qarshilik) deb nomlangan tinchlikparvar qarshilik usulini rivojlantirdi.

Hindistonda milliy harakat

1915-yilda Hindistonga qaytgach, Gandi Britaniya mustamlakasiga qarshi keng ko‘lamli norozilik oqimini boshladi. U odamlarni zo‘ravonliksiz kurashishga chaqirdi va shunday harakatlarni olib bordiki, ular orasida mashhur “Non yurushi” (Salt March, 1930) va «Qimmatbaho bo‘yoq»ni Ishlab chiqarishni Boykot qilish kabi kampaniyalar bor. Bu harakatlarning maqsadi hindu-xindistonliklarni birlashtirib, mustamlakachilikka qarshi siyosiy mustaqillikni qo‘lga kiritish edi.

Ruhiyati va ta’siri

Gandi ahimsa (shiddatsizlik) va satyagraha tamoyillariga amal qildi: bu prinsiplarga ko‘ra, kuchsizlilikning kuchi zo‘ravonlikdan kuchliroq edi. U o‘zining shaxsiy hayotida ham soddalik va qashshoqlikni targ‘ib qildi, o‘ziga o‘z kuchi bilan erishishga intildi va odamlarni qadriyatlar, adolat va tinchlik yo‘lida harakat qilishga undadi.

Orqaga qarash

1947-yilda Hindiston mustaqillikka erishganida, u mustaqillik o‘zining tinchlik va birlik asosida qolishini istadi. Biroq, mustaqillik jarayonida hind va musulmonlar o‘rtasidagi qarama-qarshiliklarni yumshatishga urinib, 1948-yilda Gandi o‘ldirildi.

Merosi

Gandining ta’limoti va faoliyati butun dunyoda inson huquqlari, mustaqillik va zo‘ravonliksiz qarshilik uchun namuna bo‘lib xizmat qilmoqda. U M.L.King va Nelson Mandelaga ta’sir ko‘rsatgan, shuningdek, zamonaviy tinchlikparvar harakatlarning poydevorini yaratgan.

Xulosa qilib aytganda, Mahatma Gandi nafaqat Hindistonning ozodligi uchun kurashgan, balki dunyo bo‘ylab tinchlik va insoniy qadriyatlarni himoya qilishga xizmat qilgan buyuk shaxsdir.