FOYDALI HASHAROTLAR – qishloq xo’jalik ekinlari zararkunandalari miqdorini kamaytiradigan, shuningdek, odamga bevosita yoki bilvosita foyda keltiradigan hasharotlar. Foydali hasharotlar o’simlik gullarini changlatuvchi, oziq-ovqat mahsulotlari va sanoat uchun xom ashyo beruvchi, ekinlar zararkunandalari va boshqa zarar beruvchi hayvonlar hamda begona o’tlarning tabiiy kushandalari, tabiiy jarayonlarda ishtirok etuvchilar kabi guruxlarga ajratiladi. Hasharotlarning, ayniqsa, ari va asalalarning o’simlik gullarini changlatishdagi ahamiyati qadimdan ma’lum. Oziq-ovqat mahsulotlari va texnika materiallari beruvchi Foydali hasharotlarga asalarilar (asal va mum beradi), tut ipak qurti (pilla), ayrim cherveslar (lok ishlab chiqaradi) va boshqalar kiradi. Zararkunanda hasharotlar kushandasi yoki ularda parazitlik qiluvchi ko’pgina Foydali hasharotlar ma’lum. Masalan, oltinko’zlar, sirfidlar, xonqizi qo’ng’izlari, kanaxo’r, tripslar, yirtqich qandala — oriuslar, afididlar va boshqalar. O’simliklarni himoya qilishning biologik usulida parazit entomofaglardan trixogramma, gabrabrakondsh (tunlamlar tuxumi va qurtiga qarshi) foydalaniladi. Shumg’iyap qarshi mahalliy gerbifag — fitomiza pashshasi muvaffaqiyatli qo’llaniladi. Hasharotlar tuproq paydo bo’lishida ham ishtirok etadi (masalan, birlamchi qanotsiz hasharotlardan oyoqdumlilar). Ko’pgina hasharotlar tuproq qatlamini organik moddalar bilan boyitadi (tuproqda yashovchi chumolilar, termitlar, chuvalchanglar va ba’zi qo’ng’izlar). Ad.: Davletshina A.G., Eremenko T.S., Poleznie i vrednie nasekomie xlopchatnika, T., 1979; Murodov S.A., Umumiy entomologiya kursi, T., 1986. Sulton Alimuxamedov. Foks Kesada Visente (1942.2.7, Mexiko) — Meksika davlat arbobi. Mexikodagi Iberoamerika universiteti va Garvard universiteti (AQSh) aspiranturasini tugatgan. 1987 yil Milliy harakat partiyasi, 1988 yil Kongress a’zosi, 1995 yildan Guanaxuato shtati gubernatori. 2000 yildan Meksika Qo’shma Shtatlari prezidenti.
Manba
O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi
Sun'iy intellekt javobi:
Foydali hasharotlar haqida ma'lumot
Hasharotlar dunyodagi eng ko‘p turlarga ega bo‘lgan hayvonlar sinfiga kiradi. Ularning ayrim turlari inson hayotida juda muhim oʻrin tutadi, chunki ular tabiat va inson faoliyatining turli sohalarida foydali vazifalarni bajaradi. Quyida foydali hasharotlarning turlari, ularning inson va tabiat uchun qanday foydasi borligi haqida batafsil maʼlumot beriladi.
1. Asalarilar (Apis mellifera)
Asalarilar — eng mashhur va foydali hasharotlardan biri hisoblanadi. Ular asosan gul changini toʻplash va asal ishlab chiqarish jarayonida ishtirok etadilar. Asalarilarning asosiy foydalari:
Polinatsiya – asalarilar gullarni changlatib, mevali va sabzavot ekinlarining hosildorligini oshiradi.
Asal ishlab chiqarish – asal oziq-ovqat sifatida, shuningdek, dori-darmonlarda ham qoʻllaniladi.
Propolis va mum – tibbiyotda va kosmetika sanoatida ishlatiladi.
2. Xalqlashar (ladybird beetles)
Xalqlashar yoki katarpillaning tabiiy dushmanlari hisoblanadi. Ular qishloq xo‘jaligida koʻp zarar yetkazadigan zararkunandalarning (masalan, aphidlar, yani qora qurtlar) sonini kamaytiradi.
Zararkunandalarga qarshi kurashda tabiiy himoya qiladi.
Pestitsidlarni kamaytirishga yordam beradi.
3. Qurtlar (lumbricidae, masalan, tuproq qurtlari)
Hasharotlardan tashqari, tuproq qurtlari ham yer osti ekotizimining muhim qismidir. Ular tuproq unumdorligini oshiradi.
Tuproqni yumshatib, loyqa havo va suv aylanishini yaxshilaydi.
O‘lik organik moddalarni parchalaydi va tuproq uchun foydali moddalarga aylantiradi.
4. Parazit va predatory hasharotlar
Masalan, tarantulalar, stinging wasps va ba’zi chivin turlari zararli hasharotlarni nazorat qiladi.
Zararkunandalar populyatsiyasini nazorat qilishda yordam beradi.
Qishloq xo‘jaligidagi pestlarni kamaytirish orqali ekinlarni himoya qiladi.
5. Qoraqoʻngʻiz va boshqa tuproq hasharotlari
Bu hasharotlar IPM (Integrated Pest Management) tizimida muhim rol o‘ynaydi. Tuproqdagi organik moddalarni parchalaydi, natijada tuproq unumdorligi oshadi.
Xulosa
Foydali hasharotlar tabiatning muvozanatini saqlashda, qishloq xo‘jaligi hosildorligini oshirishda, shuningdek, ba’zi hollarda inson salomatligi uchun zarur bo‘lgan mahsulotlarni ishlab chiqarishda muhim ahamiyatga ega. Ularni saqlash va qo‘llab-quvvatlash ekologik tizimlar va inson farovonligi uchun juda muhim hisoblanadi.
Agar sizga foydali hasharotlar haqida qo‘shimcha ma’lumot kerak bo‘lsa, so‘rashingiz mumkin!
Loyiha rivoji uchun hayriya qiling: 9860 3501 4465 8134. @Shaka_rj Maqsad sun'iy intellekt javoblarini ko'paytirish