FOTOREZISTOR

FOTOREZISTOR (foto va rezistor) — elektr qarshiligi yoritilganligiga bog’liq bo’lgan yarimo’tkazgichli rezistor; optoelektronika asbobi. Fotorezistorning asosiy qismi dielektrik asosga surilgan yorug’lik sezgir yarimo’tkazgich qatlami (qo’rg’oshin yoki kadmiy sulfidlari, kadmiy selenidi va boshqalar) yoki yarimo’tkazgich plastinkasi. Qatlam (plastinka)ga tok o’tkazuvchi kontakt (elektrod) lar joylashtiriladi. Namlik va boshqa ta’sirlardan saqlash uchun Fotorezistor maxsus qoplamaga olinadi yoki germetiklanadi. Fotorezistorlarning solishtirma integral sezgirligi ancha katta, biroq ular nisbatan inersion, yorug’lik ko’rsatkichlari chiziqli bo’lmaydi. Fotorezistorlar infraqizil, ko’rinuvchi, ultrabinafsha, rentgen va gamma nurlanishlarning intensivligini o’lchashda, fototelegraf alokada, tovush eshittirish qurilmalari, kuzatuvchi tizimlar, yorug’lik relelari va boshqalarda qo’llanadi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Fotorezistor — bu yorug‘lik darajasiga qarab o‘zining qarshilig‘i o‘zgaradigan elektron qurilma hisoblanadi. U optoelektron qurilmalarda keng qo‘llaniladi va yorug‘likni sezish hamda o‘lchash uchun ishlatiladi.

Fotorezistorning tuzilishi va ishlash prinsipi:

Fotorezistor, odatda, yarim o‘tkazgich materialdagi (ko‘pincha selen, kadmiy sulfid yoki kremniy asosidagi materiallar) qurilmadir. Bu materiallarga yorug‘lik tushganda, fotonlar zarralari (yuqori energiyali yorug‘lik zarralari) yarim o‘tkazgichning erkin elektronlarini (yoki teshiklarni) yaratadi. Natijada, materialning elektr qarshiligi kamayadi, ya'ni yorug‘lik kuchaygani sari fotorezistor qarshiligi pasayadi.

Fotorezistorning xususiyatlari:

Qarshilik yorug‘lik miqdoriga bog‘liq ravishda keskin o‘zgaradi.
Yorug‘lik yo‘qligida qarshiligi yuqori bo‘ladi (megohmlarga qadar).
Yorug‘lik ta'sirida qarshiligi keskin kamayadi (bir necha kilo- yoki ohmlarga tushishi mumkin).
Reaksiya vaqti nisbatan sezilarli bo‘lib, tezkor fotodiodlar yoki fototransistorlarga nisbatan sekinroq bo‘ladi.

Ilovalar:

Yorug‘lik detektorlarida (masalan, avtomatik chiroqlar).
Yorug‘lik sensorlari bo‘lgan elektron qurilmalarda.
Televizion va radio uskunalarida signal o‘lchashda.
O‘tish chiziqlarida va avtomatik eshiklarda mavjud.
Fotometriya va o‘lchov asboblarida.

Fotorezistorning afzalliklari:

Oddiy va arzon.
Oson ishlaydi.
Keng hududdagi yorug‘lik tezligini o‘lchashga mos.

Kamchiliklari:

Reaksiya vaqti nisbatan uzoq.
Temperatura o‘zgarishlariga sezgir.
Yorug‘lik spektrining cheklangan diapazonida ishlaydi.

Umuman olganda, fotorezistor yorug‘lik darajasini aniqlash va unga qarab elektr signallarini boshqarishda foydali va oson ishlatiladigan qurilma hisoblanadi.