Foster lolasi
Foster lolasi ( lotincha: Tulipa fosteriana) — ko‘p yillik o‘simlik; Loladoshlar (Liliaceae) oilasiga mansub lolalar (Tulipa) turkumining bir turi. Tabiatan tarqalishi — Pomir tog‘lari va yaqin atrofdagi Afg‘oniston, Qirg‘iziston, Tojikiston va O‘zbekiston hududlariga yetib boradi.
Botanik tavsifi
Mazkur o‘simlik turining balandligi 40—55 sm gacha bo‘lib, qalin poyaga ega, poyasi qalin, barglari 3—5 ta, tuxumsimon, yaltiroq ko‘p yillik o‘simlik. Erta bahorda, mart-aprelda gullaydi. Katta qizil gullar, ko‘pincha tubi qora, tekis yoki kosagul shaklida ochiladi. Chang irlari qoramtir-binafsha rangli, ular changdondan ikki baravar uzunroqdir. Urug‘lar iyun oyida yetiladi .
Antotsianlari turli xil lolalarning gullarida, shu jumladan Tulipa fosterianadan topilgan [3].
Taksonomiyasi
Lotin tilidagi fosteriana epiteti gulsafsardoshlar bo‘yicha mutaxassisi britaniyalik Maykl Fosterga taalluqli .
Bu o‘simlik turni 1906 yilda ilk marta britaniyalik botanik Uolter Irving (1867-1934) qad etib bergan.
2013-yilda DNK ketma-ketligidan foydalangan holda jinsdagi filogenetik munosabatlar taksonomiya va tasnifni aniqlash uchun qo‘llanilgan. Natijada T.fosteriana quyidagi belgilarga ega bo‘lgan Tulipa kichik jinsiga joylashtirilgan: lampochkaning shkalasi ichida zich yoki ipak tuklar bilan qoplangan yoki (deyarli) tuksiz. Chandonini tuklari yo‘q yoki tuksiz. Changlarni hosil qiluvchisi o‘zgarmas, harakatsiz bo‘ladi.
Tarqalishi va ekologiya
Samarqand va Qashqadaryo viloyatlari: Zarafshon tizmasidagi Omonqo‘ton o‘rmon xo‘jaligida, Taxtaqoracha dovonida, Urgut, Otaliq qishloqlari atroflarida tarqalgan. Tojikistonda ham uchraydi.
Tabiatan u butalar bilan qoplangan tepaliklarning qoyali yonbag‘irlarida yoki dengiz sathidan 1500 m balandlikdagi tosh yonbag‘irlarida o‘sadi .
Yetishtirish
Turlar osongina tabiiylashtiriladi va bog‘da o‘stirilishi mumkin. Miksborderlar uchun juda mos keladi va gulzorlarda ishlatilishi mumkin . Har qanday bog‘ yerlarida o‘sadi, lekin to‘liq quyoshni afzal ko‘radi. Vegetativ yoki urug‘laridan ko‘paytirish mumkin.
Ko‘p navlarning ajdodi bo‘lib xizmat qilgan taniqli tur . Turli xil navlarning balandligi har xil bo‘lishi mumkin, lekin barchasida 12 sm kengligida, ingichka va ba’zan chiziqli barglari bo‘lgan bitta, kosa shaklidagi gullari bo‘ladi . 'Juan' sorti “Qirollik bog‘dorchilik jamiyati”ning mukofotiga sazovor bo‘ldi . O‘rtasi sariq, barglari rang-barang, qizil-to‘q sariq gullarga ega. Lola "Zombie" — “fosteriana”ning yana bir navi bo‘lib, u yirik guli va yaltiroq barglari bilan ajralib turadi. Yana bir mashhur nav - "Red Emperor" deb nomlanadi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Foster lolasi — bu o‘simliklar olamiga kiruvchi, ko‘pincha bog‘larda va uylarda gullash uchun parvarish qilinadigan chiroyli gul hisoblanadi. Foster lolasi ilmiy nomi Lilium 'Foster' bo‘lib, u boshqa lolalar turlaridan o‘zining o‘ziga xos ranglari va shakli bilan ajralib turadi.
Foster lolasi haqida batafsil ma’lumot:
1. Tarixi va kelib chiqishi:
Foster lolasi dastlab Angliyada taniqli bog‘bon va selektsioner Wilfrid Foster tomonidan yetishtirilgan. Shuning uchun unga uning ismidan kelib chiqqan holda "Foster lola" nomi berilgan. Bu lola turi asosan Gollandiyada kattalashgan, ammo u butun dunyo bo‘ylab keng tarqalgan.
2. Tashqi ko‘rinishi:
Foster lolasi odatda katta va nafis gullari bilan ajralib turadi. Gullari ko‘pincha och jigarrang, to‘q qizil-yu binafsha yoki oq rangdagi ranglar uyg‘unligida bo‘lishi mumkin. Ba’zi variantlarda gullarning markazida to‘q rangli chiziqlar yoki nuqta shaklidagi dog‘lar bo‘ladi. Gullar yirik o‘lchamda va simmetrik shaklda bo‘ladi, ularning barglari uzun silindrsimon.
3. O‘sish sharoitlari va parvarishi:
- Joylashuv: Foster lolalari ochiq quyoshli joylarni yaxshi ko‘radi, lekin ularning to‘g‘ridan-to‘g‘ri qattiq quyosh nuridan himoyalangan joyda o‘sishi maqsadga muvofiq.
- Tuproq: Tuproq yaxshi drenajlangan, boy va namlikni saqlay oladigan bo‘lishi kerak.
- Sug‘orish: Tuproq har doim ozgina nam bo‘lishi lozim, lekin ortiqcha sug‘orish ildizlarda chirishga sabab bo‘lishi mumkin.
- Himoya: Sovuq va kuchli shamollardan himoya qilish muhim, ayniqsa qish mavsumida.
4. Ko‘paytirish:
Foster lolalar ko‘p hollarda piyanetsalar (bulbalar) orqali ko‘paytiriladi. Bulbalarni kuzda yoki bahorda ekish mumkin, ularning daraxtzorlarini tekshirib turish zarur.
5. Foydalanish:
- Foster lolalari ko‘pincha bezak gullari sifatida uy bog‘lari va parklarni bezatishda ishlatiladi.
- Kesilgan gul sifatida ham juda mashhur bo‘lib, interyerlarni bezashda keng qo‘llaniladi.
Qisqacha xulosa:
Foster lolasi — bu nafis va chiroyli gul bo‘lib, to‘g‘ri parvarish bilan ular bog‘larda uzoq vaqt davomida gullab, atrof-muhitni bezab turadi. Ular ekin sifatida ham oddiy, ham professional bog‘bonlar tomonidan qadrlanadi.
Agar siz Foster lolasi haqida yanada batafsil ma’lumot yoki parvarish bo‘yicha maslahatlar olishni istasangiz, qo‘shimcha savollar bilan murojaat qilishingiz mumkin.