Fersman Aleksandr Yevgenyevich

Aleksandr Yevgenyevich Fersman (1883.27.10, Peterburg 1945.20.5, Sochi; Moskvada dafn etilgan) — rus kimyogari va mineralogi. Fersman geokimyo asoschilaridan biri. SSSR Fanlar akademiyasi akademik (1919-yildan Rossiya Fanlar akademiyasi akad.). V. I. Vernandskiyning shogirdi. Moskva universitetini tugatgan (1907), professor (1910). Kola yarim orol, Tyanshan, Qizilqum, Qoraqum, Ural, Baykalorti va boshqa rayonlarda olib borilgan qidiruv va tadqiqot ishlari da qatnashgan. Xibin tundralari (1920) va Monchetundra (1930)da Fersman ishtirokida apatit va misnikel ruda konlari ochilgan. "Geokimyo" (1 — 4t., 1933—39), "Pegmatitlar" (1931) asarlarining muallifi. Fersman elementlar klarki va migratsiyasiga katta eʼtibor berdi. Fersman birinchilar katorida foydali qazilma konlarini qidirishda geokimyoviy metodlarni qoʻllash zarurligini asosladi. 1926-yilda ilk bor MongoliyaOltoy geokimyoviy mintaqasini aniqladi. Fersman fanning yorqin targʻibotchisi, javohir va ziynat toshlar boʻyicha yirik mutaxassis. U. mineral resurslar tadqiqoti buyicha bir qancha ilmiy muassasalar va koʻp sonli ekspeditsiyalar (shu jumladan, Kola yarim orol, Oʻrta Osiyo va Uralda) tashkilotchisi. Davlat mukofotlari (1929, 1942) laureati. Minerallardan: titanniobiy oksidi — fersmit va titan niobiy silikati — fersmanit Fersman nomi bilan atalgan.

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Fersman Aleksandr Yevgenyevich (1883–1945) — mashhur rus va sovet geolog, minerolog va geokimyo fani asoschilaridan biri hisoblanadi. U ilmiy faoliyati davomida mineralogiya, geokimyo va geologiyaning turli sohalarida katta hissa qo‘shgan, ko‘plab ilmiy asarlar yozgan va O‘zbekiston hamda Markaziy Osiyoning minerallari va geologiyasi bo‘yicha tadqiqotlar olib borgan.

Hayoti va faoliyati

Aleksandr Yevgenyevich Fersman 1883-yil Moskvada tug‘ilgan. U Moskva universitetida ta’lim olgan, u yerda minerologiya va geologiya bo‘yicha chuqur bilimlar egallagan. U tez fursatda o‘z sohasining yetakchi olimlaridan biriga aylangan.

Fersman o‘z faoliyati davomida mineral bilan geokimyoviy jarayonlarni o‘rganish yo‘nalishida innovatsion yondashuvlarni ishlab chiqqan. Uning asosiy ilmiy qiziqishlari asosan Yer qobig‘i tarkibi, minerallar, ulardagi elementlarning tarqalishi, o‘zaro ta’siri va ularning geologik jarayonlardagi roli edi.

Ilmiy merosi

Aleksandr Fersman turli xil tabiatda yuzaga kelgan minerallarni tadqiq qilgan, ularning kimyoviy xususiyatlarini o‘rgangan va ularni sistematik tarzda tasniflagan. U geokimyoviy propagandani oshirishga katta hissa qo‘shgan, ya’ni minerallar hamda ularning elementlarini yerdagi taqsimoti va tabiiy jarayonlarga bog‘liq ravishda tushuntirgan.

Fersmanning nomi bilan bog‘liq bo‘lgan ko‘plab ilmiy tushunchalar, atamalar mavjud. Shuningdek, u mineral kolleksiyalar yaratishda ham faol bo‘lgan, bu kolleksiyalar hozirgi kunda ham kichik va katta muzeylarda saqlanib kelinmoqda.

Markaziy Osiyo va O‘zbekistondagi faoliyati

Fersman 1920-yillarda Markaziy Osiyo, jumladan O‘zbekiston hududida minerallarni o‘rganish bo‘yicha ekspeditsiyalar tashkillashtirgan. Bu tadqiqotlar mintaqadagi tabiiy resurslarni aniqlash va geologik tuzilmani tushunishda katta ahamiyat kasb etgan.

U O‘zbekistonning Boysun tog‘lari, Zarafshon vodiysi kabi joylardagi minerallar va tog‘ jinslarini tadqiq qilgan. Shu orqali iqtisodiy jihatdan foydali bo‘lgan ko‘plab konlarni aniqlashga yordam bergan.

Asarlari

Fersman bir nechta muhim ilmiy asarlar muallifi bo‘lib, ularning ba'zilari hozirgi kunda ham geologiya va minerologiya fanlari uchun asosiy o‘quv materiallaridir. Uning kitoblari va maqolalari ko‘plab tillarga tarjima qilingan.

Xulosa

Aleksandr Yevgenyevich Fersman ilm-fanning rivojiga ulkan hissa qo'shgan olim bo'lib, mineralogiya va geokimyo sohasidagi ishlari uning nomini abadiylashtirdi. U nafaqat Rossiya va Sovet Ittifoqi tarkibidagi hududlarda, balki Markaziy Osiyo va O‘zbekiston geografiyasida ham chuqur iz qoldirdi. Uning ilmiy merosi hozirgi kunda ham geologlar va minerologlar uchun katta ahamiyat kasb etadi.