Falanga

Falanga (lotincha: ' Solifugae, shuningdek, tuya oʻrgimchaklari (inglizcha: camel spiders), shamol chayonlari (inglizcha: wind scorpions), quyosh oʻrgimchaklari (inglizcha: sun spiders)) - oʻrgimchaksimonlar (Arachnida) guruhi. 1000 ga yaqin turlari maʼlum, qurgʻoqchil hududlarda tarqalgan.

Tavsifi

Falanga ancha katta oʻrgimchaksimondir. Masalan, Markaziy Osiyo falangasining uzunligi 5-7 santimetrga yetadi. Ularning tanasi va oyoq-qoʻllari uzun tuklar bilan qoplangan. Barcha falangalar juda harakatchan va ularning deyarli hammasi tungi yirtqichlardir. Falangalar yirtqich yoki hammaxoʻr boʻlib, termitlar, qoramtir qoʻngʻizlar va boshqa mayda boʻgʻimoyoqlilar bilan oziqlanadi, ammo kaltakesak kabi yirikroq hayvonlarni ham isteʼmol qilishi mumkin.

Tarqalishi

Falangalar choʻl hududlari uchun xosdir. Sobiq SSSR hududida ular Qrimning janubiy qirgʻog'ida, Quyi Volga boʻyida (Saratov, Volgograd, Astraxan viloyatlari, Qalmogʻiston), Shimoliy Kavkaz va Kavkazda, Qozogʻistonda va Oʻrta Osiyo respublikalarida uchraydi. Yevropada ular Ispaniya, Portugaliya va Gretsiyada ham bor. Qitʼalardan Avstraliya va Antarktidada uchramaydi.

Oʻzbekistonning janubiy hududlarida, xususan, Qarshi choʻllarida falanga koʻp uchraydi. Shuningdek, Toshkent atrofida ham uchrab turadi.

Chaqishi

Falanga chaqishi hayot uchun xavf tugʻdirmaydi, ammo pastki jagʻidagi chirigan oziq-ovqat qoldiqlari tufayli yalligʻlanish keltirib chiqarishi mumkin (qarang. araxnoz). Kattaroqlari jagʻi bilan inson tirnoqlarini teshishi mumkin.

Tasnifi

13 oilaga boʻlingan 140 avloddan 1000 ga yaqin turi mavjud.

Fotogalereya

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Falanga — bu xalqaro huquq va inson huquqlari kontekstida inson tanasining maxsus joylariga og‘ir jismoniy zarar yetkazish uchun qo‘llaniladigan qiynoqlar usulidir. Falanga asosan oyog‘ining tag qismiga yoki palchig‘langan, toshli, yoki boshqa qattiq yuzaga qarata zo‘r jismoniy zarbalar berishni o‘z ichiga oladi. Bu metod ko‘pincha qiynoqlarni amalga oshirish yoki g‘azabni ifodalash uchun ishlatilgan.

Falanganing tarixi qadimgi davrlarga borib taqaladi va u turli madaniyat va mamlakatlarda turlicha shakllarda qo‘llanilgan. Masalan, o‘rta asrlarda va 20-asrning turli davrlarida, siyosiy mahbuslarga yoki urush mahbuslariga nisbatan falanga usuli orqali og‘ir jismoniy va ruhi zarar yetkazilgan.

Bu qiynoqlarning oqibatlari juda jiddiy: og‘riq, oyoq va oyoq qismidagi suyaklar sinishi, nervlarning shikastlanishi, harakatda qiyinchilik va uzoq muddatli nogironlik. Shuningdek, bu usul odamning ruhiy sog‘lig‘iga ham katta zarar yetkazadi, ko‘pincha posttravmatik stress buzilishi yoki depressiya kabi kasalliklar paydo bo‘ladi.

Xalqaro inson huquqlari tashkilotlari falangani qattiq qoralaydi va uni insoniyatga qarshi jinoyat sifatida baholaydi. BMTning Qiynoqlarga qarshi Konvensiyasi ham bunday qiynoqlarning barcha shakllarini taqiqlaydi va ishtirokchi davlatlarga bu kabi ishlarni oldini olish va jazolashni ta'minlash vazifasini yuklaydi.

Falanga amaliyoti inson huquqlariga putur yetkazuvchi jiddiy qonunbuzarlik sifatida ko‘riladi va ularni qo‘llagan shaxslar yoki tashkilotlarga nisbatan xalqaro hamda milliy darajada jinoiy javobgarlik qo‘llanishi mumkin.