Evripid
Yevripid , Evripid (Euripides), (taxminan mil. av. 480, Afina — mil. av. 406, Makedoniya) — yunon shoiri, dramaturg . Ijodini sheʼriyatdan boshlagan. Afinalik uch bukj fojianavis (Esxil, Sofokl)ning soʻnggisi. Jami 92 pyesa yozgan, shundan 17 fojia va bir hajviy dramasi bizgacha yetib kelgan ("Kiklop"). Ular mifologik syujet asosida yaratilgan boʻlsada, inson shaxsi asosiy oʻrinda turadi. Ye. ijodi Afina davlat-shahar sifatida tanazzulga uchragan va axloqiy meʼyorlar inqirozi yuz bergan yillarda shakllangan boʻlib, mifologiya, axloqiy va anʼanaviy tartiblarga tanqidiy munosabati bilan ajralib turadi. U dramatik voqealar tasvirida koʻpincha falsafiy munozara yoki sud muzokaralari ohan-giga xos mulohaza yuritganki, bunda oʻta ratsionalizm ruhiy holatlarning chuqur tasviri bilan qoʻshilib ketadi ("Vakxanka", "Gerakl"). Ye. dramaturgiyasining obyektiv mazmuni Afina demokratiyasi dunyokarashi anʼanalariga keskin ziddir. Afinada oʻsha davrda yuz bergan ijtimoiy oʻzgarishlar Ye.ning inson shaxsiyati, uning ichki dunyosiga qiziqishi kuchayishiga olib keldi. Ye. asarlarida maishiy unsurlar tasviriga zoʻr berish, kishilarning shaxsiy takdiriga qiziqish kabi antik fojiaga xos boʻlmagan xususiyatlar mavjud ("Medeya", "Ippolit"). Ye. ijodi Yevropa dramaturgiyasiga samarali taʼsir koʻrsatgan.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Evripid (miloddan avvalgi taxminan 480–406 yillar) qadimgi yunon drama adibi bo‘lib, u qadimgi yunon teatrining eng buyuk tragediya mualliflaridan biri hisoblanadi. U asosan dramalar, ayniqsa tragediyalar janrida ijod qilgan.
Hayoti va faoliyati
Evripid qadimgi Afina shahrida tug‘ilgan va yashagan. U askariy va siyosiy faoliyat bilan kam shug‘ullangan, ko‘proq teatr san’atiga e’tibor bergan. Uning umr davrida Afina yunon teatri va madaniyatining markazlaridan biri edi.
Ijodiy merosi
Evripidning dramaturgiyasi yunon tragediyasining an’anaviy shaklini yangilashga qaratilgan edi. U insonlar ruhiyati, ichki kurashlari va murakkab psixologiyasini chuqur o‘rganib, sahnaga olib keldi. Uning qahramonlari ko‘pincha noaniq, ijtimoiy vaziyatlar va axloqiy muammolar bilan to‘qnashadi.
Asarlari
Evripidning ko‘plab asarlari saqlanib qolgan bo‘lib, ularning 19 tasi to‘liq o‘qilishi mumkin. Eng mashhur asarlari quyidagilar:
- “Medea” — xotinning o‘z eriga nisbatan og‘ir xiyonati va qasos haqidagi drama.
- “Troya ayollari” — Troya urushidan keyingi ayollarning dardli taqdiri.
- “Bakhantlar” — Dionis ibodatlari bilan bog‘liq mistik voqealar.
- “Elektra” — qizining otasining qasosini olish uchun kurashi.
Evripidning teatrga qo‘shgan hissasi
U yunon tragediyasi qahramonlarining psixologik jihatlariga katta e’tibor berdi, shuningdek, sadolar, ichki monologlar va murakkab hissiy holatlarni sahnaga olib keldi. Bu yangilik teatr san’atining rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatdi.
Xulosa
Evripid qadimgi yunon dramaturgiyasi tarixida o‘zining yangi uslubi va chuqur psixologik tahlillari bilan ajralib turadi. U inson tabiati va ijtimoiy muammolarni yoritishda katta mahorat ko‘rsatgan buyuk dramaturg sifatida qadrlanadi.
Agar sizga Evripidning asarlari yoki hayoti haqida qo‘shimcha ma'lumot kerak bo‘lsa, ayting, men yordam berishga tayyorman!