ENGEL QONUNI

ENGEL QONUNI — bir mamlakat miqyosida daromad bilan iste’mol o’rtasidagi aloqadorlikni tavsiflaydigan qonun. Nemis iqtisodchisi va stastistigi Ernst Engel (1821 — 1896) tomonidan ifodalab berilgan. Qonunning asosiy g’oyasi milliy daromadning oziqovqat mahsulotlari uchun sarflangan hissasi farvonlikning bevosita indikatori ekanligini ko’rsatishdan iborat. Bu hissaning past bo’lishi farovonlikning yuqori ekanligini ko’rsatadi. Oilaning daromadi o’sishi bilan oziq-ovqatga qilinadigan xarajatlar salmog’i pasayadi, kiyim-kechak, uyjoy, kommunal xizmatlar xarajatlari nisbatan kam o’zgaradi, madaniy extiyojlarni qondirish xarajatlari hissasi esa ortadi. Daromad bilan iste’mol o’rtasidagi teskari proportsionallikni ifodalashda Engel egri chizig’i qo’llaniladi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Engel qonuni - bu iqtisodiy sohada daromad va iste’mol o‘rtasidagi munosabatni o‘rganadigan asosiy qoidalardan biridir. Ushbu qonun nemis iqtisodchisi Ernst Engel tomonidan 19-asrda ishlab chiqilgan.

Engel qonunining mohiyati:

Engel qonuniga ko‘ra, oila yoki shaxsning daromadi oshgan sari, ularning oziq-ovqat uchun sarf qiladigan xarajatlari umumiy daromadga nisbatan kamayadi, ya’ni oziq-ovqat uchun sarflanadigan xarajatlarning ulushi kamayadi. Boshqacha aytganda, daromad o‘sishi bilan oziq-ovqat mahsulotlariga sarflanadigan pul miqdori ham oshadi, lekin bu oshish daromadga nisbatan nisbiy jihatdan past boʻladi.

Qonunning asosiy qoidalari:

Daromad oshgan sari, oziq-ovqatga sarflanadigan xarajatlar nisbati kamayadi.
Masalan, agar odamning daromadi ikki baravar oshsa, oziq-ovqatga sarflaydigan mablag‘i ikki baravar oshmay, kamroq ko‘payadi.
Daromad oshgani sari boshqacha toifadagi tovarlarga sarflanadigan xarajatlar ulushi ko‘payadi.
Bu yerda boshqa toifaga kiyim-kechak, uyjoy, ta’lim, sog‘liqni saqlash, dam olish kabi xarajatlar kiradi.
Engel koeffitsienti — oziq-ovqatga sarflangan daromad ulushidan hisoblanadi. U oilaning ijtimoiy-iqtisodiy holatini baholashda qo‘llaniladi.

Engel qonunining amaliy ahamiyati:

Oila byudjetini tahlil qilish va turmush darajasini baholashda Engel qonuni yordam beradi.
Iqtisodiy rivojlanishni o‘rganishda, aholining iste’mol tuzilmasi va daromadlarning taqsimlanishini ko‘rsatishda muhim vosita hisoblanadi.
Ushbu qonun davlat siyosatida, ayniqsa ijtimoiy himoya va oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda qo‘llaniladi.

Misol:

Agar oilaning daromadi 100 ming so‘m bo‘lsa, oziq-ovqat xarajatlari 40 ming so‘mga teng bo‘lsa, bu oila daromadining 40 foizini oziq-ovqatga sarflaydi. Agar daromad 200 ming so‘mga oshsa, oziq-ovqat xarajatlari 60 ming so‘mga ko‘tarilishi mumkin, ammo bu 30 foizni tashkil qiladi. Xarajatning miqdori oshgan bo‘lsa-da, uning daromaddagi ulushi pasaygan.

Shunday qilib, Engel qonuni iqtisodiy tizimda iste’mol va daromadlar o‘rtasidagi munosabatlarni yaxshiroq tushunishga yordam beradi.