Endoplazmatik toʻr

Endoplazmatik toʻr , endop lazmatik retikulum — eukariotlar hujayrasining membranali umumiy organoidi. AQSH olimi K.Porter fibroblastlar endoplazmasida kashf etgan (1945). Uning nafis tuzilishi elektron mikroskop kashf etilganidan keyin oʻrganilgan. Endoplazmatik toʻr hujayrada oʻzaro tutashgan bir qavat membrana bilan sitoplazmadan chegaralangan mayda vakuolalar va naychalar sistemasidan iborat. Endoplazmatik toʻr qalinligi 5— 7 nm, koʻpincha yadroning tashqi membranasi va hujayra membranasi bilan tutashgan. Endoplazmatik toʻr silliq (agranulyar) va donador (granulyar) boʻladi. Silliq Endoplazmatik toʻr membranasida ribosomalar boʻlmaydi. Silliq Endoplazmatik toʻr lipidlar horil boʻlishi va toʻplanishida, glikogen almashinuvida, triglitseridlar, steroid gormonlar sintezida, zaharli moddalar toʻplanishi va ajratilishida qatnashadi. Muskul tolalaridagi silliq Endoplazmatik toʻr sarkoplazmatik toʻrni hosil qiladi. Bu toʻr Sa ionlarini otib chiqarish yoki tuplash orqali muskullarning qisqarishi va boʻshashini boshqarib turadi. Donador Endoplazmatik toʻr membranasi ribosomalar joylashgan naychalar va yassi qopchiqlardan iborat. Donador Endoplazmatik toʻr membranalariga birikkan ribosomalar kompleksi — poliribosomalarda oqsil sintezlanadi. Sintezlangan oqsillar Golji kompleksiaa toʻplanadi yoki hujayradan tashqariga chiqariladi. Sintezlangan oqsillar dastlab donador Endoplazmatik toʻr naychalariga tushib, u yerdan ATF sarfi hisobiga hujayraning boshqa qismlariga tashilishi yoki naychalarda toʻplanib, modifikatsiyaga uchrashi mumkin. Donador Endoplazmatik toʻr oqsil sintezlaydigan organlar (meʼda osti bezi, soʻlak bezlari va boshqalar) hujayrasida koʻp boʻladi; ixtisoslashgan murtak hujayralarida boʻlmaydi.

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Endoplazmatik toʻr (Endoplazmatik retikulum) haqida ma'lumot

Endoplazmatik toʻr — bu hujayra ichidagi membranalar tizimi bo‘lib, eukariotik hujayralarda mavjud. U hujayraning ichki muhitini tartibga solish, moddalar almashinuvi va sintez jarayonlarida muhim rol o‘ynaydi. Endoplazmatik toʻr membranalarining bir-biriga bog‘langan quvur va yassi qopchalardan tashkil topgan tarmog‘i hisoblanadi.

Endoplazmatik toʻr turlari

Endoplazmatik toʻr ikki asosiy turga bo‘linadi:

Qiltofli (granolali) endoplazmatik toʻr
Ungacha ribosomalar yopishtirilgan bo‘lib, oqsillar sintezi bilan shug‘ullanadi. U asosan oqsil ishlab chiqarish va ularni modifikatsiyalashda ishtirok etadi.
Qiltofsiz (agranolyar) endoplazmatik toʻr
Bu turi ribosomalarsiz bo‘lib, lipitlar, yog‘lar, steroid gormonlari sintezi, qetilgan toksinlarni detoksikatsiya qilish va qandlar almashinuvida rol o‘ynaydi.

Endoplazmatik toʻrning vazifalari

Oqsillar sintezi va modifikatsiyasi: Qiltofli EPT ribosomalardagi polipeptid zanjirlarini hosil qiladi.
Lipitlar va yog‘lar sintezi: Asosan qiltofsiz EPT lipid sintezi bilan shug‘ullanadi.
Detoksikatsiya: Organizmga zararli bo‘lgan moddalarni neytrallashtiradi.
Moddalar tashilishi: Hujayra ichidagi moddalarni tashish va saqlashda ishtirok etadi.
Ionlar va metabolitlarni saqlash: ER qopchalarida kalsiy ionlari saqlanadi, bu esa signallanishda muhim.

Endoplazmatik toʻr hujayraning boshqa organellalari bilan bogʻlanishi

Endoplazmatik toʻr yadro qoplami bilan toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlangan, shuningdek, golji apparati va mitoxondriyalarga moddalarni yetkazishda faol qatnashadi.

Xulosa

Endoplazmatik toʻr eukariotik hujayralarda moddalar sintezi, o‘zgartirish, tashish va detoksikatsiya jarayonlarining muhim markazlaridan biridir. Uning normal ishlashi hujayra funksiyalarini davom ettirish uchun zarurdir.

Agar qo‘shimcha savollaringiz bo‘lsa yoki yana batafsil ma’lumot olishni istasangiz, marhamat, so‘rashingiz mumkin!