ENDOGEN JARAYONLAR yer qa’rida yer ichki kuchlarining ta’sir etishidan yuzaga keladigan geologik jarayonlar. Yer po’stida sodir bo’ladigan tektonik harakatlar, seysmik faollik, magmatizm, metamorfizm, gidrotermal jarayonlar va boshqalar Endogen jarayonlarni tashkil etadi. Yerning ichki energiyasi uning chuqur qismida radioaktiv moddalarni parchalanishidan ajralib chiqqan issiqlik, yer qatlamlaridan hosil bo’ladigan gravitasion kuchlar ta’siri va yerning aylanishidan yuzaga keladigan kuchlar hisobiga paydo bo’ladi. Gravitatsion kuchlarning yer po’stida notekis taqsimlanishi unda turli zichlik hamda tektonik faollikdagi qismlar bo’linishi, qatlamlarning deformatsiyalanishiga va metamorfizmga uchrashiga sabab bo’ladi. Shuningdek, yer po’stining chuqur qismlarida va yuqori mantiyada to’plangan energiya qatlamlarning burmalanishiga, yoriqlar va uzilmalar hosil bo’lishiga, qatlamlarni yoriqlar bo’ylab turli yo’nalishlarda siljishiga, zilzilalar vujudga kelishiga va boshqalarga olib keladi. Magmaning cho’kindi yotqiziqlar ichiga joylashishi va ular bilan reaktsiyaga kirishishi, flyuidlarning yoriqlar bo’ylab yuqoriga ko’tarilishi va boshqalar omillar ta’siridan turli foydali qazilma konlari hosil bo’ladi. Endogen jarayonlarning rivojlanishi ayrim hollarda ekzogen jarayonlar ta’sirida vujudga keladi. Ko’pgina geologik hodisalar, foydali qazilmalarni tarkib topishi (masalan, neft, toshko’mir va boshqalar) va strukturalarning shakllanishi ekzogen va endogen geologik jarayonlarning bir-biriga bo’lgan aloqasiga bog’liqdir.
Manba
O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi
Sun'iy intellekt javobi:
Endogen jarayonlar — bu tizim yoki muhit ichida o‘z-o‘zidan yuzaga keladigan, tashqi ta’sirlardan mustaqil ravishda rivojlanadigan ichki jarayonlardir. Ular tabiiy va ijtimoiy tizimlarda keng tarqalgan bo‘lib, tizimning o‘z holatining o‘zgarishi yoki rivojlanishiga sabab bo‘ladi.
Endogen jarayonlarning asosiy xususiyatlari:
Ichki tabiati: Ular tashqi omillarga kam ta’sir ko‘rsatadi yoki butunlay ichki mexanizmlar orqali rivojlanadi.
Tiklanish va rivojlanish: Endogen jarayonlar tizimning o‘zligini saqlab qolish, yangilanish yoki sezilarli o‘zgarishlarni yuzaga keltirishga yordam beradi.
O‘z-o‘zini boshqarish: Ko‘pincha ular o‘z ichki qoidalari va tartiblari asosida harakat qiladi.
Uzun muddatli ta’sir: Tashqi ta’sirlarga qaraganda, endogen jarayonlar tizimning barqarorligiga va rivojlanishiga uzoq muddatli ta’sir ko‘rsatadi.
Misollar:
Geologiyada: Yerning ichki issiqligi natijasida yuzaga keladigan vulqon portlashlari yoki tektonik siljishlar.
Iqtisodiyotda: Yangi texnologiyalarni yaratish va ularni ichki bozor talablariga moslashtirish jarayonlari.
Ijtimoiy sohada: Jamiyatning o‘z ichki haq-huquqlari, qadriyatlari va urf-odatlari orqali rivojlanishi.
Biologiyada: Organizm ichidagi metabolik yoki genetik jarayonlar.
Endogen jarayonlarni tushunish tizimlarning ichki tuzilishi va ularning o‘zgarishini chuqurroq anglashda muhimdir. Bu jarayonlar orqali tizimlar yanada barqaror bo‘lib, tashqi muhitda yuz beradigan o‘zgarishlarga moslasha oladi.
Loyiha rivoji uchun hayriya qiling: 9860 3501 4465 8134. @Shaka_rj Maqsad sun'iy intellekt javoblarini ko'paytirish