Elektr dvigatel
Elektr dvigatel — elektr energiyasini mexanik energiyaga aylantirib beruvchi mashina. Isteʼmol qiladigan tok turiga koʻra, oʻzgarmas tok va oʻzgaruvchan tok Elektr dvigatellariga boʻlinadi. Oʻzgarmas tok E. dlarida valning aylanishlar chastotasi (soni)ni ravon rostlab turish mumkin. Shuning uchun valning aylanishlar chastotasini teztez oʻzgartirib turish lozim boʻlgan hollarda shunday dvigatellar ishlatiladi. Oʻzgarmas tok E.d, uch xil sxemali: parallel uygʻonishli, ketmaket uygʻonishli va aradash uygonishli qilib ishlab chiqarildi (rasmga q.). Oʻzgaruvchan tok Elektr dvigatel jumlasiga asinxron elektr dvigatel, sinxron va kollektorli dvigatellar (qarang Kollektorli mashina) kiradi. Asinxron Elektr dvigatel eng koʻp ishlatiladi. Sinxron Elektr dvigatelda valning aylanishlar chastotasi isteʼmol qilinadigan tokning chastotasiga qatiy bogʻliq boʻladi. Bunday dvigatellar eng quvvatli elektr yuritmalarda ishlatiladi. Elektr dvigatellar ochiq, berk va germetik turlarga boʻlinadi. Portlashga xavfsiz Elektr dvigatellar ham bor. Bunday dvigatelning ichida gaz portlaganda alanga tashqariga chiqmaydi. Elektr dvigatellar uyroʻzgʻorda, sanoat va transportda keng miqyosda ishlatiladi.
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Elektr dvigatel — bu elektr energiyasini mexanik energiyaga aylantiruvchi elektrotexnik qurilma. Uning asosiy vazifasi elektr tokidan keladigan energiyani aylanish harakatiga, ya’ni mexanik ishga aylantirishdir. Elektr dvigatellar sanoat, transport, uy-ro‘zg‘or texnikasi va ko‘plab boshqa sohalarda keng qo‘llaniladi.
Elektr dvigatelning ishlash printsipi
Elektr dvigatel ichida stator va rotor qismlari mavjud. Stator — harakatsiz qism bo‘lib, o‘zida magnit maydon hosil qiladi. Rotor esa aylanuvchi qism bo‘lib, magnit maydon ta’siri ostida aylanadi. Elektr tokining magnit maydon bilan o‘zaro ta’siri natijasida, rotor aylanish harakatini boshlaydi va mexanik ish hosil bo‘ladi.
Elektr dvigatel turlari
- To‘g‘ridan-to‘g‘ri tokli (DC) dvigatellar: Ular doimiy tok bilan ishlaydi va tezlikni aniq boshqarish imkonini beradi.
- O‘zgaruvchan tokli (AC) dvigatellar: Ular uch fazali yoki bir fazali o‘zgaruvchan tok bilan ishlaydi. Eng ko‘p foydalaniladigan turlari:
- Induksion dvigatellar: Rotor ichida tok induktsiya qilinadi. Ular ishonchli va arzon.
- Sinxron dvigatellar: Rotor tezligi stator maydonining to‘lqin teziliga teng bo‘ladi.
Elektr dvigatelning afzalliklari
- Yuqori samaradorlik
- Toza va atrof-muhitga zarar keltirmaydigan ish faoliyati
- Oson boshqarish va texnik xizmat ko‘rsatish
- Uzoq umr va ishonchlilik
Foydalanish sohalari
- Sanoatda ishlab chiqarish jarayonlarida: konveyerlar, mashina asboblari
- Transport vositalarida: elektr transport, tramvay, metro
- Uy-ro‘zg‘or texnikasida: sovutgichlar, kir yuvish mashinalari, ventilyatorlar
- Qishloq xo‘jaligida: sug‘orish uskunalari, tuproq ishlov berish mashinalari
Elektr dvigatel hayotimizni yengillashtirishda, sanoat va texnologiyani rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Uning turli turlari va qo‘llanish sohalari haqida chuqurroq bilimga ega bo‘lish texnika va muhandislik sohasida muvaffaqiyatga erishish uchun zarurdir.