Eklampsiya
Eklampsiya (yun. — chaqnash) — homiladorlik toksikozlarining xavfli shakli. Birinchi marta boʻyida boʻlgan, aksari egiz homiladorlik yoki buyrak, yuraktomir kasalliklari bor ayollarda homiladorlikning ikkinchi yarmida, koʻpincha soʻnggi oylarida vujudga keladi. E.ning asosiy belgʻisi tutqanoq tutishidir. E.dan avval nefropatiya va preeklampsiya alomatlari (qattiq bosh ogrishi, koʻz xiralashishi, koʻz oldi jimirlashishi, qon bosimi koʻtarilishi, siydikda oqsil koʻpayishi, uyqusizlik, betoqatlik va boshqalar) namoyon boʻladi. E.da tutqanoq tutadi, bemor hushdan ketadi. E. homiladorlikda, asosan, tugʻruq vaqtida, baʼzan chilla davrit ham uchraydi.
Eklampsiya xuruji ma’lum bir kеtma-kеtlikda rivоjlanadi:
1. Prоdrоmal(Aura)-15-25ya yuz va qo’l mushaklari kichik fibrillyar
qisqarish kuzatiladi, xushidan kеtadi.
2. Tоnik -10-20 sоniya, mushaklar kоtishi va harakatsizlanishi, diafragma
spazmi, nafas to’xtashi, lab shilliq qavatlari va оyoq-ko’llar ko’karishi, tanasi
оrkaga buqilishi, tishlar jipslanishi,ko’zlar bo’rtishi bilan ko’zatiladi.
3 Klоnik -1-1,5 daqiqa davоm etadi, mushaklarni kuchli qisqarilishi,ko’p
so’lak ajralishi, оg’izfan ko’pik kеlishi, nafas qiyinlashishi, so’lak tiqilishi,tilini
tishlab оlishi mumkin
4. Tarqalish davri- tutqanоqlar to’xtaydi, chuqur uzlikli nafas, оg’izdan
ko’pik chiqishi, ko’p hоllarda qоn aralash, nafasi davriylashadi,
pоsteklampsik kоma kuzatilishi mukin,ba’zan yaxshi оqibatlar bilan tarqaladi
va hushiga kеladi. Tutkоqdan so’ng amnеziya bоshlanadi. Agar atrоfda xеch
kim bo’lmasa,faqat jarоhatlariga qarab (lat еyishlar, tili tishlangan) yoki
kоma xоlatidan bilish mumkin.
5. Kоmatоz- individual hоlatidan kеlib chiqib, daqiqalar yoki sоatlar
davоm etadi, shоvqinli va tеz nafas, yuzi shishgan, ammо ko’karmagan.
Tutqanоq takrоrlanishi mumkin, shu sababli yaxshi parvarish va sеdatsiya
kеrak Baʼzan E.alomatlari roʻyrost koʻzga tashlanmaydi, ularni vaqtida aniqlash ancha qiyin. Shu sababli u goʻyo bexosdan paydo boʻlgandek boʻladi. Tutqanoq tutganda bemorning biror joyiga shikast yetib qolmaslik chorasini koʻrish lozim; u tilini tishlab olmasligi uchun ogʻziga bandiga doka oʻralgan qoshiq solib qoʻyiladi; tutqanoq xuruji oʻtib ketgach bemorning soʻlagi nafas yoʻllariga tushmasligi uchun ogʻzini toza salfetka bilan artib olinadi. E.da oʻpka shishishi yoki miyaga qon quyilishi tufayli ayol, platsentaning oʻrnidan koʻchishi, bachadonga qon quyilishi tufayli esa homila nobud boʻlishi mumkin.
Davosi. Markaziy nerv sistemasi faoliyatini normallashtiruvchi, qon bosimini pasaytiruvchi, siydik ajralishini kuchaytiruvchi dori-darmonlar, kislorod, parhez buyuriladi. Oldini olish: homiladorlikning ilk toksikozlarini oʻz vaqtida davolashdan iborat.
Ad.:Qodirova A., Homiladorliktoksikozlari, T., 1994.
Ad.: Ayupova F.M., Akusherlik va Ginekologiya 2021
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Eklampsiya — bu homiladorlikda yuzaga keladigan jiddiy tibbiy holat bo‘lib, asosan homiladorlikning oxirgi choragida yoki tug‘ruqdan keyin paydo bo‘ladi. Eklampsiya preeklampsiyaning yanada kuchaygan shakli hisoblanadi va u ko‘pincha yuqori qon bosimi (gipertoniya), proteinuriya (tashqariga oqsil chiqishi) va turli nevrologik simptomlar bilan kechadi.
Eklampsiyaning sabablari
Eklampsiya aniq sabablari to‘liq aniqlanmagan, ammo uning asosiy xavf omillari quyidagilar hisoblanadi:
- Preeklampsiya (qon bosimining ko‘tarilishi va siydikda protein topilishi)
- Avvalgi homiladorliklarda preeklampsiya yoki eklampsiya bo‘lishi
- Birinchi homiladorlik yoki yoshlik homiladorlikda
- Homiladorlikning ko‘p bolali bo‘lishi
- Surunkali gipertoniya va boshqa yurak-qon tomir kasalliklari
- Homiladorlikda oziqlanishning yomonligi va boshqa sog‘liq muammolari
Eklampsiyaning belgilar va simptomlari
- Qattiq bosh og‘rig‘i
- Ko‘z oldining qorong‘i ko‘rinishi yoki ko‘zlarda buzilishlar
- Qorin yoki yuqori qorin qismidagi og‘riq
- Nafas olish qiyinlishuvi
- Yuqori qon bosimi
- Tashvish, titroq yoki mushaklarning qisilishi (spazmlar, konvulsiyalar)
- Bewushlik yoki hushdan ketish
Eklampsiyaning xavfi
Eklampsiya ona va bola uchun hayotga xavfli bo‘lishi mumkin. Organ yetishmovchiligi, qon ketishi, qon quyilishlari, buyrak yoki jigar faoliyatining buzilishi kabi jiddiy asoratlar yuzaga kelishi mumkin. Shu sababli, eklampsiya zudlik bilan tibbiy aralashuvni talab qiladi.
Eklampsiyani davolash
- Kasalxonada shoshilinch tibbiy yordam ko‘rsatiladi.
- Qon bosimini tushirish uchun dori-darmonlar beriladi.
- Konvulsiyalarni nazorat qilish uchun magnesium sulfat kabi antikonvulsant preparatlar qo‘llaniladi.
- Ona va bolaning holatiga qarab, tez orada tug‘ruqni amalga oshirish mumkin.
- Qo‘llab-quvvatlovchi terapiya va organlarning to‘liq faoliyatini ta’minlash uchun zarur chora-tadbirlar ko‘riladi.
Eklampsiyani oldini olish
- Homiladorlik davrida muntazam tibbiy ko‘rikdan o‘tish
- Preeklampsiya rivojlanishining dastlabki belgilariga e’tibor berish
- Qon bosimini va siydikdagi protein miqdorini nazorat qilish
- Sog‘lom turmush tarzini olib borish, to‘g‘ri ovqatlanish va stressdan saqlanish
Eklampsiya — homiladorlikdagi jiddiy muammo bo‘lib, uni erta aniqlash va to‘g‘ri davolash orqali ona va bola hayotini saqlab qolish mumkin. Agar homiladorlikda yuqori qon bosimi yoki bosh og‘rig‘i, ko‘z oldining qorong‘iligi kabi belgilar paydo bo‘lsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qilish zarur.