Sun'iy intellekt javobi:
Echelon haqida o‘zbek tilida batafsil ma’lumot:
Echelon — bu asosan kommunikatsiya va axborot yig‘ish sohasida ishlatiladigan termin bo‘lib, uning bir necha asosiy ma’nolari mavjud.
Umumiy ma’noda (tashkiliy yoki harbiy kontekstda):
Echelon so‘zi fransuz tilidan kelib chiqqan bo‘lib, «qator», «bosqich» yoki «qator-ko‘rinish» degan ma’noni anglatadi. Harbiy terminologiyada esa echelon, qo‘shin yoki biriktirilgan kuchlarning tartiblangan qatlam yoki pog‘onalarini ifodalaydi. Masalan, tanklar yoki askarlar ketma-ket joylashtirilgan qatlamlarda harakatlanish uchun foydalaniladi, bu usul ularning harakatini tartibga solishga yordam beradi.
Echelon tizimi (yirik axborot yig‘ish tarmog‘i):
Echelon, shuningdek, dunyodagi eng katta razvedka va aloqa signallarini kuzatuvchi va yig‘uvchi global tarmoq nomi sifatida ham tanilgan. Bu tizim AQSh boshchiligida alyansga kiruvchi mamlakatlar, jumladan Buyuk Britaniya, Avstraliya, Kanada va Yangi Zelandiya tomonidan boshqariladi. Uning maqsadi — turli mamlakatlar aro aloqa uskunalaridan o‘tgan elektron signallarni (telefon, fax, internet, radiotezlik va boshqa kommunikatsiya turlari) avtomatik tarzda kuzatib borish va ma’lumotlarni yig‘ishdir.
Echelon tizimining asosiy xususiyatlari:
Essentrikligi va Sirligi:
Echelon tizimining mavjudligi rasmiy ravishda fan va texnologiya yangiliklari sifatida tan olingan bo‘lsa-da, uning batafsil ishlashi va imkoniyatlari haqida juda kam ma’lumot beriladi. Ko‘plab oshkor etilgan hujjatlar va jurnalistik tergovlar, masalan, 1990-yillarda va 2000-yillarda, aynan ushbu tizimning keng qamrovli monitoring faoliyati mavjudligini ko‘rsatdi.
Texnologik imkoniyatlar:
Tizim global miqyosda turli telekommunikatsiya liniyalari orqali oqib kelayotgan axborotlarni avtomatik ravishda filtrlaydi, skanerlash va shifrlangan xabarlarni echish imkoniyatlariga ega. Bu orqali davlatlararo razvedka faoliyati uchun zarur ma’lumotlar yig‘iladi.
Axborot xavfsizligi va shaxsiy hayot:
Echelon tizimi ko‘plab fuqarolik huquqlari faollari tomonidan shaxsiy hayotga tahdid sifatida ko‘rilgan. Chunki u orqali davlatlar fuqarolari va tashkilotlarning kommunikatsiyalari keng ko‘lamda nazorat qilinadi. Bu masala Internet va telekommunikatsiya inqiloblari davrida yanada muhim bo‘lib qoldi.
Xulosa:
Echelon — bu turli kontekstlarda ishlatiladigan termin bo‘lib, harbiy boshqaruvda tartiblangan qatlam yoki bosqich ma’nosida bo‘lishi mumkin, shuningdek, kommunikatsiya va razvedka sohasida global miqyosda axborot yig‘uvchi maxfiy tizim nomi sifatida ham tanilgan. Uning global razvedka maqsadlaridagi roli va uning resultati sifatida yuzaga kelgan axborot siyosati va shaxsiy hayot xavfsizligi masalalari kelajakda ham dolzarb bo‘lib qoladi.