DURADGORLIK ASBOBLARI

DURADGORLIK ASBOBLARI — yog’ochni qayta ishlash uchun mo’ljallangan dastaki yoki mexanik asboblar. Duradgorlik asboblari, asosan, randalash, arralash, parmalasho’yish, o’lchash-belgilash va yordamchi asboblarga bo’linadi. Yog’och randalashda randaning quyidagi xillari ishlatiladi. Sherxebel — yog’ochni bo’ylama va ko’ndalang yo’nalishda dastlabki dag’al randalash uchun ishlatiladigan, po’lat keskichi yarim aylana shaklli ensiz randa. Oddiy randa, arralangan va sherxebel bilan randalangan yog’och ustidan ishlov berishda qo’llaniladi. Po’lat keskichining tig’i to’g’ri va enli bo’ladi. Keskich randaning tagi (kafti) bilan 45— 50° burchak tashkil etadi. Payraha sindirgichli randa, yog’och sirtini uzil-kesil silliqlash uchun qo’llaniladi. Po’lat keskichiga o’tmas uchli “tilcha” mahkamlanadi. “Tilcha” payrahalarni sindirib turadi. Japs randa (fuganka), katta yuza va uzun qirralarni uzil-kesil randalashda qo’llaniladi 4). Shliftik — ikki keskichli kalta randa. Oldingi randalashdan qolgan notekisliklarni yo’qotish uchun ishlatiladi. Tsinubel, ishlov berilgan yuzalarda mayda g’o’dirliklar hosil qilish uchun ishlatiladi. Po’lat keskichi mayda tishli qilib yasaladi, 5). Metall asosli randa— randalarning takomillashgan xili. Po’lat keskichi bolg’a bilan urmasdan mahkamlanadi. Randaning quyidagi xillari profilli (naqshdor) yuzalarni randalashda ishlatiladi. Bukri randa (Gorbach), yog’och asosining kafti bo’ylama yo’nalishda botiq yoki qabariq bo’lib, egri yuzalarni randalashda ishlatiladi. Konish randa (zenzubel) — asosi baland va ensiz, keskichi kurakcha shaklli randa. Detal chekkalaridan chorak va tirnok, (fals)lar ochish hamda tozalashda qo’llaniladi. Falsgobel — taxtada tirnoq va choraklar ochish uchun ishlatiladigan randa. Keskichi bitta bo’ladi. Gratobel — falsgobelning bir turi. U bilan ko’nadalang kesimi uchburchak shaklli tirnoq ochiladi. Shpuntubel (paznik), taxta yonlari yoki yuzasida to’g’ri burchakli o’yiq (shpunt) ochish uchun ishlatiladigan randa. Unda bir-biriga vint bilan birlashtirilgan ikkita asos bor. Qo’shquloq randa (gruntubel), asosiga ikkita dasta o’rnatilgan, keskichi bir tig’li; ilmoq shaklli, trapetsiya shaklida ochilgan o’yiqlarni tekislash va tozalash uchun ishlatiladi. Nov randa (kalevka), taxta chetlarida turli naqshli profillar ochish uchun ishlatiladi, 12). Yog’ochlarni arralashda sarjin arra, burch arra, dastarra hamda kalta arradan foydalaniladi. Yog’ochda uya, o’yiq va teshik o’yish uchun peroli markazlovchi Parma, qo’l Parma, chuqur parmalaydigan burg’i va iskana dan foydalaniladi. Duradgorlar yog’ochni yo’nish, tekislashda tesha, poytesha va boshqalardan foydalanishadi. Mexanik qirqish asboblariga turli elektr arralar, masalan, zanjirli elektr arra; diskli elektr arra, elektr randa va freza, silliqlash stanoklari hamda kombinatsiyalangan (arralaydigan, frezalaydigan va parmalaydigan) stanoklar kiradi. O’lchash – belgilash asboblariga Ruletka, metr, burchaklik — go’niya, krontsirkul, reysmus, vaterpas, shovin, shtangentsirkul, mikrometr va boshqalar kiradi. Yordamchi asboblar egov, bolg’a, ombur, qirqqich (kusachka), yassi ombur, gayka kalitlari va otvyortka, shuningdek, yog’och bolg’alardan iborat. Ad.: Gurvich A. O., Duradgorlik ishlari, T., 1966.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Duradgorlilik sohasida ishlatiladigan asboblar qurilish va ta’mirlash ishlarini bajarishda juda muhimdir. Duradgorlik asboblari turli materiallarni kesish, o‘lchash, yig‘ish, mahkamlash va ishlov berish uchun mo‘ljallangan. Quyida duradgorlik asboblarining asosiy turlari va ularning vazifalari haqida batafsil ma’lumot beraman:

1. O‘lchash va belgilash asboblari

Ruchka o‘lchovchi lenta (metr) – uzunlik va balandlikni o‘lchash uchun ishlatiladi. Odatda 5m, 7m yoki undan uzoq bo‘lgan variantlari bor.
Ruletka – kichik pozitsiyalarda o‘lchov uchun qulay. O‘lchov tasmasini qaytarib oluvchi mexanizm mavjud.
Qalam va chiziq qo‘ra – yog‘ochda va boshqa materiallarda chiziq chizish uchun.
Kvadrat (qalam kvadrati) – burchaklarni aniq belgilashda, ayniqsa 90 daraja burchak uchun ishlatiladi.

2. Kesish asboblari

Arqonli arra (daryo arra) – yog‘och va boshqa yumshoq materiallarni qo‘l bilan kesish uchun ishlatiladi.
Elektr arra – katta hajmdagi yog‘ochlarni tez va aniq kesish uchun mo‘ljallangan elektr quroli.
Latta arra (dum qildirgich) – ingichka va tekis kesishlar uchun ishlatiladi.
Kichik arra va pichoq – nozikroq va aniqroq kesimlar uchun.

3. Ta’mirlash va bog‘lash asboblari

Bolg‘a – mixlarni urish va boshqa zarbalar berish uchun.
O‘roq (torka) va tornavida – vintlar va mixlarni burish yoki yechish uchun.
Changal qistirgich (skoba yopishtirgich) – yog‘och qismlarini tez va mustahkam tutish uchun.
Klapan (qaychi, bolta) – yog‘ochni shakllantirish va bo‘laklarini kesishda ishlatiladi.

4. Shliflash va tekislash asboblari

Tayyorlash qalamchasi (ruchnoma) – sirtni tekislash, bo‘laklarni silliqlash uchun ishlatiladi.
Elektr shlifovalka – katta yuzalarni silliqlash va sirt tayyorlashda foydalaniladi.

5. Mahkamlash va yig‘ish asboblari

Burchak tutgich (skoba) – yog‘och qismlarini burchak ostida mahkamlash uchun ishlaydi.
Klepka (kiprik) – qismlarni vaqtinchalik mahkam ushlashda qo‘llaniladi.

6. Maxsus duradgorlik vositalari

Frezer – yog‘och yuzasida chiziqlar va naqshlar tayyorlashda qo‘llaniladi.
Sverla – yog‘och va boshqa yumshoq materiallarda teshik ochish uchun.
Stol arra – katta miqdordagi kesishni bajarish uchun stol usulidagi arra.

Xulosa

Duradgorlarda ishlatiladigan asboblarning sifati va ularni to‘g‘ri qo‘llash natijada tayyor mahsulotning mustahkamligi va sifatini belgilaydi. Har bir asbob o‘ziga xos vazifaga ega bo‘lib, ularni qanday ishlatishni yaxshi bilish duradgorga ishini ancha osonlashtiradi va samaradorlikni oshiradi. Bundan tashqari, xavfsizlik qoidalariga amal qilish juda muhimdir, chunki ayrim asboblar bilan ishlashda jarohatlanish xavfi mavjud.

Agar sizga duradgorlik asboblarining har biri haqida yanada batafsilroq ma’lumot yoki ularning qanday ishlatilishi haqida ko‘rsatmalar kerak bo‘lsa, marhamat, so‘rashingiz mumkin!