Dumbali qo‘ylar

Dumbali qoʻylar - goʻshti va yogʻi uchun boqiladigan dagʻal va yarim dagʻal junli dumbali koʻy zotlari. Choʻl va chala choʻl mintaqalarida boqishga moslashgan, oʻt-xashak tanlamaydi, uzoq masofalarga haydashga chidamli. Asrlar davomida yaylov sharoitida boqilishi tufayli keskin ekologik sharoitlarga moslashgan. Yirik D.q.dan hisori, saraja, edilbey qoʻylari mashhur. Qoʻchqorlarining tirik vazni 110— 130 (baʼzan 180) kg gacha, sovliqlari 60– 85 kg (baʼzan 130 kg)gacha boradi. Dumbasi qoʻyning semizlik darajasiga qarab 6–15 kg, baʼzi zotlar (hisori qoʻylari) boʻrdoqilarida 45 kg gacha boʻlishi mumkin. Dumbasining shakliga qarab "doʻngalak quyruq", "tegirmon quyruq", "ayri quyruq", "ketmon quyruq", "solfi quyruq" deb yuritiladi. Bu zotlar yaxshi goʻsht beradi. D.q. soʻyilganda goʻsht chiqishi 53—60%, jun boʻyicha mahsuldorligi past — 2,0—2,2 kg jun beradi. Juni dagʻal va bir tekis boʻlmagani uchun dagʻal movut, gilam, kiygiz va b. mahsulotlar tayyorlanadi. D.q. sovliklaridan 120 kg gacha sut sogʻib olish mumkin. Serpushtligi 105— 120%. Eron, Afgʻoniston, Arabiston yarim orol mamlakatlarida, Kavkaz, Rossiyaning janubi, Oʻrta Osiyo, Qozogʻistonda koʻproq boqiladi.

Adabiyot

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Dumbali qo‘ylar haqida batafsil ma'lumot

Dumbali qo‘ylar – bu qo‘y zotlarining noyob turi bo‘lib, ularning eng katta va o‘ziga xos xususiyati – uzun va qalin dumblari (buralgan qo‘zisi) hisoblanadi. Dumbali qo‘ylar asosan unga xos mo‘ynasi va go‘shti uchun yetishtiriladi. Ular ko‘pincha tog‘li hududlarda yoki sovuq iqlim sharoitida boqiladi, chunki ularning qalin junlari sovuqdan yaxshi himoya qiladi.

Tarixi va kelib chiqishi

Dumbali qo‘ylar asosan O‘zbekiston va Markaziy Osiyoning boshqa hududlarida tarqalgan. Ularning paydo bo‘lishi asosan mahalliy cho‘ponlar tomonidan yuzlab yillar davomida selektsiya yo‘li bilan amalga oshirilgan. Dumbali qo‘ylarning aniq kelib chiqishi haqida turli nazariyalar mavjud, ammo ular ko‘proq qishloq xo‘jaligida ishlatiladigan ko‘p maqsadli zot deb hisoblanadi.

Tashqi ko‘rinishi

Dumblari: Eng asosiy xususiyat – dumblarining juda katta va buralgan bo‘lishi. Erkak dumbali qo‘ylarning dumblari ayniqsa katta va qalin bo‘ladi.
Tana hajmi: O‘rta yoki katta tana tuzilishiga ega, go‘shti va jun ko‘rsatkichi yuqori.
Junining rangi: Ko‘p hollarda oq rangda bo‘ladi, lekin ba’zida sarg‘ish yoki kulrang tuslarga ham ega bo‘lishi mumkin.

Foydali tomoni

Jun: Dumbali qo‘ylarning junlari juda qalin va sifatli hisoblanadi. Ular issiq va mo‘yna uchun juda mos, shuningdek, junlari ko‘p miqdorda olinadi.
Go‘sht: Bu qo‘ylarning go‘shti mazali va juda foydali hisoblanadi.
Kuchga chidamlilik: Ko‘pchiligi qishki sovuq va tog‘ sharoitlariga yaxshi moslashgan.

Parvarishlash va boqish

Dumbali qo‘ylarni boqish uchun quyidagi shartlar kerak:

Ularni muntazam ravishda toza va qulay sharoitda saqlash.
To‘g‘ri parvarish va oziqlantirish, jumladan, sifatli yemlar va suv ta’minoti.
Gumonli kasalliklarning oldini olish uchun veterinar nazoratning yuqori darajada bo‘lishi.

Mahalliy ahamiyati

O‘zbekistonda dumbali qo‘ylar o‘zining yuqori jun va go‘sht sifatiga ko‘ra qishloq xo‘jaligida katta ahamiyatga ega. Ular ko‘pincha fermerlar va chorvachilar tomonidan ko‘p ko‘paytiriladi.

Xulosa qilib aytganda, dumbali qo‘ylar – bu juda foydali, o‘ziga xos va noyob qo‘y zotlaridan biri bo‘lib, ularning mo‘ynasi va go‘shti yuqori sifatga ega hamda tog‘li hududlarda boqish uchun juda qulaydir. Agar siz qishloq xo‘jaligiga qiziqsangiz yoki mahalliy zotlarni rivojlantirishni xohlasangiz, dumbali qo‘ylarni tanlash yaxshi variantdir.