Donetsk viloyati

Donetsk viloyati (1961-yilgacha Stalino viloyati) — Ukraina tarkibidagi viloyat. 1932-yil 17 iyulda tashkil etilgan. Ukrainaning janubi-sharqida. Maydon 26,5 ming km. Aholisi 5125,4 ming kishi (1997), asosan, ukrainlar, shuningdek, yahudiy, belorus va boshqalar millat vakillari ham yashaydi. 18 tumanga boʻlingan, 49 shahar, 139 shaharcha bor. Markazi – Donetsk shahri.

Donetsk viloyatining koʻp qismi dare vodiylari, jarlar oʻyib yuborgan toʻlqinsimon tekislikdan iborat (bal. 200 m gacha). Shimoli-sharqida Donetsk qirlari (bal. 350 m gacha), undan gʻarbda Dnepr boʻyi pasttekisligi, janubida Azov boʻyi qirlari bor. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi shimoli-sharqda –7,8°, janubida –5,4°, iyulniki shimoli-sharqda 20,8°, janubida 22,8°. Yiliga 450–500 mm yogʻin yogʻadi. Yirik daryolari: Severskiy Donets, Samara, Volchya va boshqalar. Tuprogʻi koʻp qismida qora-tuproq. Oʻrmonlar bor. Azov dengizi sohilida choʻl oʻsimliklari oʻsadi.

Donetsk viloyatida ogʻir sanoat (koʻmir qazib olish, metallurgiya va mashinasozlik) rivojlangan. Donetsk viloyati toshkoʻmir qazib olishda MDHda Rossiyadan keyin 2-oʻrinda turadi. Qora metallurgiyada ma-halliy koks va Krivoy Rog hamda Kerch rudasi va Nikopol marganetsi ishlatiladi. Artyomovsk rangli metall zavodi, Konstantinovka "Ukraink" zavodi, Nikitovka simob kombinati va Chasovni Yar oʻtga chidamli buyumlar kombinati ishlab turibdi.

Donetsk viloyati ogʻir mashinasozlikning yirik markazlaridan. Koks kimyosi zavodlari bor. Yirik qurilish materiallari sanoatida sement, oyna, yigʻma temir-beton, shifer, asbest ishlab chiqariladi. Slavyanskda yirik kalam fabrikasi bor. Yengil va oziq-ovqat sanoati ham rivojlangan. Energetika xoʻjaligi ma-halliy kumir va qisman boshqa yerlardan keltiriladigan neft bilan ishlaydi. Yirik GRESlar bor.

Qishloq xoʻjaligi koʻp tarmokli, yuksak darajada mexanizatsiyalashgan. Gʻalla va texnika ekinlari, sabzavot-poliz, kartoshka va yem-xashak ekinlari ekiladi. Bogʻdorchilik ham rivojlangan. Tokzorlar kengaytirilmoqda. Chorvachilikda koʻproq qoramol boqiladi; choʻchqachilik, qoʻychilik va parrandachilik ham rivojlangan.

Temir yoʻlning asosiy magistrallari: Donbass–Harkov va Donbass–Dnepr boʻyi va boshqalar. Temir yoʻllar elektrlashtirilgan. Avtomobil yoʻllari uz. 8,2 ming km. Aeroportlari: Donetsk, Mariupol. Azov dengizi boʻyidagi yirik porti – Mariupol. Oliy oʻquv yurtlari, jamoat kutubxonalari, muzeylar, teatrlar ishlab turibdi.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Donetsk viloyati — Ukraina hududidagi yirik ma'muriy birliklardan biri bo‘lib, mamlakatning sharqiy qismida joylashgan. Uning markazi — Donetsk shahri bo‘lib, bu hudud sanoat va iqtisodiy jihatdan muhim ahamiyatga ega.

Geografiya va joylashuv:

Donetsk viloyati Donetsk va Luhansk viloyatlari hududida joylashgan. U shimolda Xarkiv va Sums viloyatlari, g‘arbda Dnepropetrovsk va Zaporojye viloyatlari bilan chegaradosh. Janubda esa Qora dengiz qirg‘oqlariga yaqin joylashgan.

Tarix:

Donetsk viloyati Sovet Ittifoqi davrida 1932-yilda tashkil etilgan. Hududning sanoat rivoji aynan Sovet davrida jadallashib, metallurgiya, ko‘mir sanoati va mashinasozlik tarmoqlari rivojlangan.

Iqtisodiyot:

Donetsk viloyati Ukraina sanoat markazlaridan biri hisoblanadi. Asosan ko‘mir qazib olish, metallurgiya, mashinasozlik va kimyo sanoati rivojlangan. Hudud ko‘mir konlari va po‘lat ishlab chiqarish korxonalari bilan taniqlidir.

Aholi va madaniyat:

Viloyatda turli millat vakillari istiqomat qiladi, ammo ko‘pchilikni ukrain va ruslar tashkil etadi. Hududda ukrain tili bilan birga rus tili ham keng qo‘llaniladi. Donetskning madaniyati va urf-odatlari ukrain va rus madaniyatining aralashuvi hisoblanadi.

Zamonaviy holat:

2014-yildan boshlab Donetsk viloyati va uning ayrim hududlari Rossiya tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan separatistik harakatlar natijasida jiddiy siyosiy va harbiy mojaroga duch keldi. Bu holat Ukrainadagi ichki qarama-qarshiliklarning eng markaziy nuqtasiga aylangan. Bugungi kunda viloyatning ko‘plab hududlari Ukraina hukumati nazoratidan chiqib ketgan.

Muhim shaharlar:

Donetsk — viloyat markazi, sanoat va madaniyat markazi.
Mariupol — Qora dengiz sohilida joylashgan port shahri.
Slovyansk, Kramatorsk, Makiyivka — boshqa sanoat shaharlari.

Donetsk viloyatining ham iqtisodiy, ham strategik ahamiyati Ukrainada katta, ammo so‘nggi yillarda yuzaga kelgan siyosiy voqealar tufayli hududda vaziyat murakkablashgan.