DISTROFIYA

DISTROFIYA (dis… va Yunoncha trophe — ovqat, oziqlanish) — hujayra va to’qimalarda moddalar almashinuvi buzilishining patomorfologik va patofiziologik ifodasi; ilgari degeneratsiya— aynish deb atalgan. Distrofiya ko’pgina (ayniqsa yallig’lanish bilan kechadigan) kasalliklarning rivojlanish negizi hisoblanadi. Infiltratsiya va shimilish (masalan, nevrozda buyrak kanalchalari epiteliysiga oqsil shimilishi, aterosklerozda arteriyalarning ichki pardasiga lipoidlar shimilishi), oqsillar sintezining buzilishi, yoglar va uglevodlarning oqsillarga aylanishi yoki oqsillar va uglevodlarning yog’larga aylanishi (transformatsiya) Distrofiyaning rivojlanish mexanizmlaridir. Bu mexanizmlar xilma-xil: hujayraning autoregulyatsiyasi fermentativ jarayonlarning o’zgarishi ro’y beradi; ovqatlanish tartibining izdan chiqishi gipoksiyaga olib keladi — bu ko’proq kuzatiladi; ovqatlanishning endokrin yoki nerv sistemasi tomonidan idora etilishining buzilishi — bu neyrogen va endokrin Distrofiyaga olib kelishi mumkin. Distrofiyaga asosan xujayra hamda xujayraaro trofikaning buzilishi, qon va limfa aylanishi yoki innervatsiyaning izdan chiqishi, gipoksiya, infektsiya, intoksikasiya, gormonlar va fermentlar balansining o’zgarishi hamda irsiy omillar sabab bo’ladi. Distrofiyada moddalar almashinuvi o’zgarib, aynigan, parchalanib ulgurmagan moddalar hujayralar va hujayralararo sath hamda to’qimalarda to’planib qoladi. Moddalar almashinuvining qaysi turi ko’proq buzilganiga qarab oqsil, yog’, uglevod va mineral Distrofiyasi farq qilinadi. Oqsil Distrofiyasi (disproteionoz)da hujayralar yoki hujayralararo sathlarga noto’g’ri sintezlangan oqsillarning patologik shakllari, to’qimaning tuzilishiga kiradigan oqsilning parchalanishi, ba’zan oqsil fizik-kimyoviy xususiyatlarining o’zgarishi (giaminoz, amiloidoz va boshqalar) natijasida organizmda oqsil to’planadi. Yog’ Distrofiyasi (lipidoz) da yog’ depolaridagi yog’ kamayadi yoki ko’payadi, odatda, aslida lipidlar bo’lmaydigan joylarda ham ular paydo bo’ladi, hujayra va to’qimalardagi lipidlar miqdori nihoyatda kamayishi ozg’inlik (kaxeksiya)ga, yog’zaxirasining ortib ketishi semirishga, yog’bosishga olib keladi. Uglevod Distrofiyasi glikogen va mukopolisaxaridlar hosil bo’lishi balansining buzilishi bilan kechadi (bu holat qandli diabet) da yaqqol ko’rinadi. Mineral Distrofiyasida kaliy, kaltsiy, temir va boshqalar almashinuvi buziladi. Distrofiya alomatlari paydo bo’lganda darhol shifokorga murojaat qilib qunt bilan davolanish tavsiya etiladi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Distrofiya — bu to‘qimalarning yoki organlardagi hujayralarning metabolik buzilishlari natijasida yuzaga keladigan surunkali kasalliklar guruhi bo‘lib, ular normal o‘sish, rivojlanish va funksiyalarining sekinlashishi yoki buzilishiga olib keladi. Ko‘pincha distrofiya atamasi mushaklarning distrofiyasida ishlatiladi, lekin u barcha turdagi to‘qimalarga (masalan, yog‘, suyak, asab to‘qimasi) taalluqli bo‘lishi mumkin.

Distrofiyaning asosiy xususiyatlari:

Sababi: Ko‘pincha genetika, metabolik buzilishlar, oziqlanish kamchiligi yoki toksik faktorlar natijasida yuzaga keladi.
Kelib chiqishi: To‘qimalarning oziqlanmasligi yoki metabolik jarayonlarning buzilishi sababli hujayralar o‘zgargan va o‘z funktsiyalarini to‘liq bajara olmay qoladi.
Klinik belgilari: To‘qima yoki organning shishishi, qattiqlashishi, zaiflashishi, ba’zan esa yallig‘lanish alomatlari bilan namoyon bo‘lishi mumkin.

Mushak dystrofiyasi

Mushak dystrofiyasi — bu mushak to‘qimalarining progreslovchi buzilishi bilan kechadigan genetik kasalliklar guruhi. Eng mashhurlari:

Duchen muscular dystrophy (Duchen mushak distrofiyasi): Bolalarda ko‘proq uchraydi, muskul zaifligi va atrofiyani keltirib chiqaradi.
Becker muscular dystrophy — Duchenega nisbatan engilroq kechadi.

Distrofiyaning turlari:

Yog' toʻqimasi distrofiya: Yogʻ hujayralarining noorganik va patologik oʻsishi.
Suyak distrofiya: Suyak toʻqimasining buzilishi va deformatsiyasi.
Asab toʻqimasi distrofiya: Asab hujayralarining degeneratsiyasi.
Mushak distrofiya: Mushaklarning zaiflashishi va parchalanishi.

Distrofiyaning diagnostikasi:

Klinik belgilar va simptomlarni o‘rganish.
Laborator tekshiruvlar, masalan, qon testlari (mushak fermentlari miqdorini aniqlash).
Biopsiya (to‘qimadan namuna olib mikroskopik tahlil).
Genetik testlar.

Davolash:

Hozirgi vaqtda ko‘pgina distrofiya turlari to‘liq davolanmaydi, ammo ularning rivojlanishini sekinlashtirish va simptomlarni kamaytirish uchun quyidagilar qo‘llaniladi:

Dori vositalari (yallig‘lanishga qarshi preparatlar, mushak spazmini kamaytiruvchi dorilar).
Fizikal terapiya va reabilitatsiya.
Oziqlanish va hayot tarzini optimallashtirish.
Ba’zi hollarda jarrohlik aralashuvi.

Xulosa:

Distrofiya — bu hujayra va to‘qimalarning metabolic buzilishi natijasida yuzaga keladigan kasalliklar guruhidir. Mushak distrofiyasi esa eng ko‘p uchraydigan va katta e’tibor talab qiladigan turi hisoblanadi. Ularning oldini olish yoki davolashda erta aniqlash va kompleks yondashuv muhim ahamiyatga ega.

Agar sizga distrofiya haqida qo‘shimcha ma’lumot yoki aniq turlari haqida so‘zlash kerak bo‘lsa, bemalol so‘rashingiz mumkin.