DENGIZ TIPRATIKANLARI

DENGIZ TIPRATIKANLARI (Echinoidea) — ninaterililar sinfi. Tanasi sharsimon, disksimon yoki yuraksimon, sirtdan juda ko’p nina va peditsellariyalarga ega bo’lgan sovut bilan qoplangan. Ayrim jinsli, tuxumini suvga tashlaydi. Tuxumdan chiqqan lichinkasi — exinopluteus erkin suzib yuradi. Ayrim turlari tirik tug’adi. Ko’pchilik to’g’ri Dengiz tipratikanlari (ogiz teshigi tanasining ostki tomoni o’rtasida joylashgan) maxsus chay Nov apparati — Aristotel fonari tishchalari yordamida toshlarga yopishgan suv o’tlarini qirib olib oziklanadi. Noto’g’ri Dengiz tipratikanlarida (og’iz teshigi tanasining ostki yuzasi oldingi qismida joylashgan) Aristotel fonari bo’lmaydi, suvdagi detrit bilan oziqlanadi. Hozirgi turlari 800 ga yaqin. Suv tubida o’rmalab yoki qumga ko’milib yashaydi. Sayoz suvlarda uchraydigan ayrim turlari ikrasi uchun ovlanadi. Tropik dengizlarning sayoz suvlarida uchraydigan Diadema urug’i turlari odam uchun xavfli, chunki ularning ninalari sanchilganida og’riq paydo bo’ladi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Dengiz tipratikanlari (O'rta asr yoki hozirgi zamondagi atamalar bilan "dengiz tipratiklari") haqida ma'lumot

Dengiz tipratikanlari — bu asosan okean va dengizlarda yashovchi maxsus tipdagi hayvonlar yoki organizmlar bo‘lib, ular baliqlarga o‘xshash bo‘lib, ammo organizmlarning boshqa guruhlariga kiradi. Bu termin biroz tor yoki noaniq bo‘lishi mumkin, chunki fan sohasida tipratikanlar deganda ko‘proq dengizda yashovchi maxsus organizmlar yoki brakonerlik faoliyatining qismi sifatida ko‘rilgan maxluqlar nazarda tutiladi.

Agar siz "dengiz tipratikanlari" atamasidan ma’lum bir dengiz hayvonlari guruhini nazarda tutayotgan bo‘lsangiz, quyidagi ma’lumotlar foydali bo‘lishi mumkin:

1. Dengiz tipratikanlari kimlar?

Tipratikanlar so‘zi o‘zbek tilida ko‘proq "o‘g‘rilik qiluvchi", "kalit o‘g‘ri" yoki "birovga zarar yetkazuvchilar" ma’nosida ishlatiladi. Dengiz sohasida esa bu so‘z ko‘pincha dengizda yashovchi va o‘z ovi bilan qilib yashayotgan maxsus hayvonlarga maqola yoki tasvirlarda berilgan bo‘lishi mumkin.
Ba’zan dengizda yashovchi kichik baliqlar, yirik suzuvchi mavjudotlar yoki boshqalar “tipratikanlar” deb atalishi mumkin.

2. Dengiz tipratikanlarining o‘tishi

Ular asosan kichik baliqlarni, qisqichbaqalarni, dengiz qushlari tuxumlarini, dengiz o‘simliklarini yeyish orqali hayot kechiradilar.
Dengizlarning turli qavatlarida yashaydigan, ko‘chuvchi va o‘z hududida yashaydigan guruhlarga bo‘linadi.
Suv osti ekosistemasida muhim o‘rin tutishadi, chunki ular oziq-ovqat zanjirining muhim qismi hisoblanadi.

3. Dengiz tipratikanlarining ahamiyati

Dengiz tizimining barqarorligida muhim rol o‘ynaydi, chunki ular ma’lum baliq turlarini nazorat qilib turgan tabiat “nazoratchilari” sanaladi.
Hayvonlar orasidagi raqobat va oziqlanish tizimini o‘rnatishda vositachilar vazifasini bajaradi.
Dengiz tipratikanlari ko‘p hollarda baliqchilik va oziq-ovqat sanoatiga ham ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

4. O'zbekistonda dengiz tipratikanlari

O‘zbekiston quruqlikda joylashgan bo‘lib, dengizlarga chiqish joylari juda cheklangan — asosan Afg‘oniston va Pokiston bilan chegarasidagi suv havzalari orqali.
Dengiz tipratikanlariga oid ma’lumotlar asosan mutaxassislar tomonidan ilmiy manbalardan olingan boʻlib, yalpi ma’lumot sifatida O‘zbekiston hududida ko‘pchilik bilan tanilmagan.

Agar siz "dengiz tipratikanlari" atamasini boshqa ma’noda ishlatgan yoki maxsus ilmiy, adabiy yoki madaniy-hayotiy kontekstda so‘ragan bo‘lsangiz, iltimos, aniqroq ma’lumot bering. Shunda men sizga kengroq va chuqurroq ma’lumot bera olaman.