Demosfen
Demosfen (yun. Δημοσθένης; EA 384 — EA 322) qadimgi yunon davlat arbobi, notiq boʻlgan.
Demosfen (Demosthenes) (mil. av. 384—322) — yunon notigʻi, siyosiy arbobi. Afinadagi demokratik kayfiyatdagi guruhning yoʻlboshchisi. Notiklik sanʼatidan dars bergan, sud mahkamalarida, yigʻilishlarda nutq soʻzlagan (61 nutqi, 56 maʼruzasi saqlanib qolgan). Butun umri davomida Afinaning mustaqilligi va Yunoniston polislarining Makedoniyaga qarshi birlashishi uchun kurashgan. Makedoniya podshosi Filippga qarshi qaratilgan bir qancha nutq soʻzlagan (bu nutklar "filippik" nomi bilan mashhur). Hayotining soʻnggida, dushmanlari taʼqibiga uch-rab, Afinadan qochgan va zahar ichib oʻlgan.
Tarjimai holi
Umrini ona-vatanining gullab-yashnashiga bagʻishlagan davlat arbobi, mashhur notiq Demosfen eramizdan avvalgi 384-yilda Afinada oʻziga toʻq oilada dunyoga keldi. Otasining ismi ham Demosfen boʻlib, qurol-yaroq ustaxonasining egasi edi.
Boʻlajak notiq 5 yoshga toʻlganida otasidan ajraldi. Demosfen bilan singlisiga otasidan katta meros qoldi. Bolalarning tarbiyasi bilan ularning togʻasi shugʻullandi. Biroq togʻasi hamma boyliklarni qoʻlga kiritgach, bolalarning tarbiyasi bilan qiziqmadi. Shuning uchun Demosfen juda nimjon va kasalmand boʻlib oʻsadi.
Demosfen voyaga yetgach, togʻasi unga faqat qullari, uy va uy jihozlarini hamda pulning maʼlum qisminigina berib aldaydi. Demosfen togʻasidan qolgan mol-mulkni yaxshilik bilan qaytarib berishni soʻraydi. Biroq togʻa bundan bosh tortganidan keyin u qolgan merosni sud orqali undirishga harakat qiladi. Sudda muvaffaqiyatli qozonish uchun Afinaning davlat qonunlarini yaxshi bilish, shu bilan birga, ravon soʻzlash, daʼvosining toʻgʻriligiga kishilarni ishontirish kerak edi. Shu sababli Demosfen notiqlik saʼnatini oʻrganish uchun oʻz davrining meros ishlari boʻyicha mashhur advokat Isey maktabida taʼlim olishga majbur boʻladi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Demosfen (milodiy taxminan eramizning 380–320 yillari orasida yashagan) qadimgi yunon faylasufi bo‘lib, qadimgi yunon stereotipik nutq san’ati — retorikaning mashhur vakillaridan biri hisoblanadi. U afsuski, ko‘pchilik qadimgi faylasuflar singari, o‘z asarlarining ko‘p qismini yo‘qotgan va bizga asosan boshqa yozuvchilar yoki tarixchilar tavsiflari orqali ma’lum.
Hayoti va faoliyati haqida
Demosfen Afinada tug‘ilgan. Uning hayoti Yunonistonning siyosiy beqaror va janglarga to‘la davriga to‘g‘ri keladi. U yoshligidan o‘z ovozi va nutq uslubiga jiddiy e’tibor bergan, shu sababdan Yunonistonning mashhur retorlari, ayniqsa Isokrat va Isokrat maktabi taʼlimiga ega bo‘lgan.
Retorikadagi o‘rni
Demosfen yunon retorikasining eng yetuk namoyandalaridan biridir. U ayniqsa siyosiy nutqlari bilan mashhur bo‘lgan, Atina siyosatida faol ishtirok etgan, davlat ishlarini mudofaa qilishda va ma’ruzalar orqali jamoatchilik fikrini shakllantirishda katta rol o‘ynagan.
Asarlari
Demosfenning asarlari orasida siyosiy nutqlar, sudlarda aytilgan da'volar va boshqa ijtimoiy-siyosiy mavzulardagi nutqlar bor. Eng mashhur asarlaridan biri — “Filarx” va “Onatikh” nomli nutqlaridir. Bu nutqlarda u Atinani himoya qilib, uning erkinligini saqlashga chaqirgan.
Retorikasi va ta’siri
Demosfenning nutqlari kuchli emotsional ta’sirga, aniq va tushunarli fikr yuritishga ega bo‘lib, u atrof-muhitda sodir bo‘layotgan voqealarni chuqur tahlil qila olgan. Uning ta’limi va nutqlari keyingi avlod retorlariga ham katta ta’sir ko‘rsatgan.
Tarixi va merosi
Uning ismlari “demos” (xalq) va “phenein” (ko‘rsatish) so‘zlaridan kelib chiqqan bo‘lib, “xalq oldida nutq so‘zlovchi” ma’nosini bildiradi.
Xulosa qilib aytganda, Demosfen qadimgi Yunonistonning eng mashhur retorlaridan biri sifatida siyosiy va huquqiy sohalarda katta rol o‘ynagan, nutq san’atiga chuqur hissa qo‘shgan va bir qancha asarlar orqali retorikani rivojlantirgan buyuk shaxsdir.