DEGELMINTIZATSIYA

DEGELMINTIZATSIYA (de… va gelmintlar) — gelmintlarni barcha rivojlanish fazalarida yo’qotishga qaratilgan davolash-profilaktika tadbirlari majmui. Gelmintlar yuqqan o’simliklar va hayvonlar, chorvachilik binolari va asbob-anjomlari, dalalarga o’g’it sifatida solinadigan go’ng, yaylovlar, podalar dam oladigan (yotqiziladigan) joylar Degelmintizatsiya qilinadi. Degelmintizatsiya farmakologik antgelmintiklar yordamida (albendazol, mebendazol, paperazin, fenbendazol va boshqalar) hamda fizik (qo’ylarda tsenuroz, odamlarda exinokokk pufaklarini xirurgik yo’l bilan olib tashlash), mexanik (qoramollarda telyaziyalarni ko’zdan yuvib chiqarish va boshqalar), biologik (bakterial preparatlar, emlash va hokazolar) usullar orqali amalga oshiriladi. Har bir hayvonga alohida yoki bir guruhga ma’lum miqdorda antigelmint preparatlari suv yoki yem bilan aralashtirib beriladi. Hayvonlarda davolash (yilning har qanday davrida gelmintozlarning birdan tarqalishi yuz berganda), profilaktik (rejali ravishda gelmintozlar klinik ko’rinishlarining oldini olish uchun yilning ma’lum davrida); diagnostik (gelmintozlarning bor-yo’qligini aniqlash maqsadlarida) Degelmintizatsiya o’tkaziladi. Hayvonlar parvarishida ishlatiladigan asbob-anjomlar qaynoq suv, bug’, olov bilan; yaylov va o’tloqlar gelmintlarning biologiyasiga qarab ularni davriy ravishda o’zgartirib turish yo’li bilan Degelmintizatsiya qilinadi. Go’ng biotermik usulda yuqumsizlantiriladi. O’simlik urug’i uzoq vaqtgacha yuqum manbai bo’lishi mumkin, shu sababli ularni Degelmintizatsiyalashda turli kimyoviy vositalar qo’llaniladi. Hoshim Nurmamatov.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Degelmintizatsiya — bu organizmdan parazit helminthlarni (qurtlarni) yo‘q qilish yoki ulardan tozalash jarayonidir. Asosan tibbiyot va veterinariya sohasida keng qo‘llaniladi. Helmintlar — bu tirik organizm ichida parazitlik qiluvchi turli xil qurtlardir, masalan, nematodlar, trematodlar (pichan qurtlari), va tsestodlar (tasma qurtlar).

Degelmintizatsiyaning maqsadi:

Parazit qurtlarning organizmda zararli ta’sirini kamaytirish yoki yo‘q qilish;
Parazitlar sababidagi kasalliklar va uning asoratlarini oldini olish;
Ovqat hazm qilish tizimining sog‘lom ishlashini ta’minlash;
Inson va hayvonlarning umumiy salomatligini yaxshilash.

Degelmintizatsiya turlari:

Profilaktik degelmintizatsiya – kasallikning oldini olish uchun muntazam ravishda parazitlarga qarshi dorilarni berish.
Davolash maqsadida degelmintizatsiya – kasallik tashxisi qo‘yilganidan so‘ng parazitlarni yo‘q qilish uchun dori vositalarini qo‘llash.

Degelmintizatsiyaga qo‘llaniladigan dorilar:

Degelmintizatsiya uchun turli xil antiparazitar preparatlar ishlatiladi, ular qurtlarning turiga qarab tanlanadi:

Nematozlar uchun: mebendazol, albendazol, pirantel, levamizol va boshqalar;
Trematozlar uchun: prazikvantel va boshqalar;
Tsestodozlar uchun: prazikvantel, niclosamid va boshqalar.

Degelmintizatsiya qachon kerak bo‘ladi?

Parazit helminthlar aniqlanganda;
Homilador ayollarda profilaktika maqsadida shifokor tavsiyasi bilan;
Bolalarda profilaktik tarzda, ayniqsa maktabgacha ta’lim muassasalarida va maktablarda masshtabda;
Hayvonlarda muntazam ravishda, ayniqsa chorva mollarida.

Degelmintizatsiyaning ahamiyati:

Parazit qurtlar organizmda ovqat moddalarini so‘rib olib, inson yoki hayvonda ozuqa moddalar yetishmovchiligiga olib keladi;
Immun tizimining zaiflashuvi va turli kasalliklarning yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi;
Ba’zi qurtlar boshqa jiddiy kasalliklarni ham keltirib chiqarishi mumkin, masalan kremni parazitlar.

Xulosa:

Degelmintizatsiya — parazit qurtlarni yo‘q qilish va oldini olish uchun muhim profilaktik va davolovchi choradir. To‘g‘ri va o‘z vaqtida degelmintizatsiya parazit kasalliklardan himoyalanish, organizmning sog‘lom ishlashini ta’minlashda katta ahamiyatga ega. Har doim degelmintizatsiya uchun shifokor yoki veterinar mutaxassisining maslahatiga amal qilish tavsiya etiladi.