Davlat suvereniteti

Suverenitet (fransuzcha: souverainete — oliy hokimiyat) — hokimiyatning ustunligi va mustaqilligi. Suverenitetni hurmatlash — xalqaro huquq va xalqaro munosabatlarning asosiy prinsipi. U BMT Ustavi va boshqa xalqaro hujjatlarda mustahkamlab qoʻyilgan. Konstitutsiyaviy huquq fanida davlat suvereniteti, millat suvereniteti, xalq suvereniteti tushunchalari ishlatiladi. Davlat suvereniteti — hokimiyatning mamlakat ichida oliyligi va tashqi munosabatlarda toʻla mustakilligi. Davlat suvereniteti haqidagi goya Jan Boden (16-asr, Fransiya) ga tegishlidir. Uning fikricha, Suverenitet davlatning eng muxim belgisi hisoblanadi, bunda abadiy, mutlaq, boʻlinmas oliy hokimiyat nazarda tutiladi. Davlat suvereniteti tushunchasi keyingi davrlarda yanada rivojlantirildi va boyitiddi. Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida davlat suvereniteti alohida bobda oʻz ifodasini topgan, Konstitutsiyaning 1-moddasida „Oʻzbekiston suveren demokratik respublika“ ekanligi qayd qilingan. Millat suvereniteti — millatning toʻla hokimiyatini, uning toʻla siyosiy erkinligini, oʻz milliy hayotini belgilash real imkoniyatiga egaligini, mustaqil davlatni tashkil qila olishgacha boʻlgan huquqqa egaligini bildiradi. Xalq suvereniteti — xalqning toʻla hokimiyatini anglatadi, yaʼni xalq jamiyat va davlatni boshqarishda real ishtirok etish uchun ijtimoiyiqtisodiy va siyosiy vositalarga ega boʻladi. Xalq suvereniteti — barcha demokratik davlatlarda konstitutsiyaviy tuzum prinsiplaridan biri hisoblanadi. Jumladan, Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida kursatilishicha, „Xalq davlat hokimiyatining birdanbir manbaidir. Oʻzbekiston Respublikasida davlat hokimiyati xalq manfaatlarini koʻzlab va Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi hamda uning asosida qabul qilingan qonunlar vakolat bergan idoralar tomonidangina amalga oshiriladi“ (7-modda).

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Davlat suvereniteti — bu davlatning o‘z hududida va fuqarolari ustidan yagona, mustaqil va to‘liq hokimiyatga ega bo‘lishi, tashqi va ichki siyosatda o‘z qarorlarini mustaqil ravishda qabul qilishi va amalga oshirishi huquqidir. Suverenitet davlatning eng asosiy xususiyatlaridan biri hisoblanadi va u davlatning mustaqilligidagi asosiy tamoyildir.

Davlat suverenitetining asosiy jihatlari quyidagilardan iborat:

Hududiy suverenitet — davlat o‘z hududida barcha qonunlarni amalga oshirishga, tartib-intizomni saqlashga, resurslarni boshqarishga to‘laqonli huquqqa ega bo‘ladi. Hech qanday boshqa davlat yoki kuch o‘zining hududi ustidan tasarruf huquqiga ega emas.
Fuqarolar ustidan suverenitet — davlat o‘z fuqarolari va uning hududida yashovchi boshqa shaxslar ustidan yagona qonunlarni qabul qilish va ularni amalga oshirishga sababchi bo‘ladi.
Ichki suverenitet — davlat ichki siyosatda mustaqil ruxsat va qarorlar qabul qilishi. Bu qonun chiqarish, ijro etish va sud hokimiyatini o‘z ichiga oladi.
Tashqi suverenitet — davlat boshqa davlatlar bilan aloqalar o‘rnatishda, xalqaro bitimlar imzolashda va xorijiy davlatlarga ta’sir o‘tkazishda mutlaq mustaqil bo‘lishi.

Davlat suvereniteti xalqaro huquqning asosiy tamoyillari qatoriga kiradi va davlatlarning o‘zaro munosabatlarida hurmat qilinishi shartdir. Suverenitetni ta’minlash uchun davlat o‘z ichki va tashqi siyosatini belgilaydi, boshqaruv tizimini tashkil qiladi hamda xavfsizlik va barqarorlikni ta’minlaydi.

Suverenitet tushunchasi davlatlarning mustaqilligini, ozodligini va o‘z qoidalari asosida boshqarilishining kafolati hisoblanadi. Shu sababli, suverenitetga hurmat ko‘rsatish davlatlarning suveren haq-huquqlarini himoya qilishda, ularning milliy manfaatlarini saqlashda muhim ahamiyatga ega.