DALTONIDLAR VA BERTOLLIDLAR

DALTONIDLAR VA BERTOLLIDLAR — o’zgarmas tarkibli kimyoviy birikmalar (daltonidlar) bilan o’zgaruvchan tarkibli kimyoviy birikmalar (bertollidlar)ni ifodalash uchun 1912— 14 yillarda N.S. Kurnakov kiritgan terminlar. “Daltonidlar” termini J. Dalton xotirasi uchun, “bertollidlar” termini esa K.L. Bertolle xotirasi uchun taklif etilgan. Odatdagi kimyoviy birikmalarning ko’pchiligi daltonidlardir; ularning tarkibi tarkib doimiyligi qonuniga va karrali nisbatlar qonuniga javob beradi. Metall tizimlarda, shuningdek, oksidlar, sulfidlar, karbidlar, gidridlar va boshqalar o’rtasida bertollidlar hosil bo’lish hodisalari kashf etilgan.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Daltonidlar va Bertollidlar haqida o‘zbek tilida kengroq ma'lumot quyidagicha:

Daltonidlar

Daltonidlar — organik kimyoda ko‘pincha metall karbonil birikmalari va ularning tiriklanish mahsulotlari sifatida uchraydigan birikmalar oilasi. Bu birikmalarda metall markazi (odatda o'tish metallari: molibden, volfram kabi) karbonil guruhlari (CO) bilan biriktirilgan bo‘ladi.

Daltonidlar atamasi, asosan, metall karbonillarning murakkab tuzilmalarini yoki ularning reaksiya mahsulotlarini ifodalash uchun ishlatiladi. Ushbu birikmalar metall markazi atrofida karbonil guruhlari va boshqa ligandlar joylashgan.

Daltonidlarning asosiy xususiyatlari:

Daltonidlar ko‘pincha metall-karbonil komplekslari bo‘lib, metall atomining oksidlanish darajasi o‘zgarmagan bo‘lishi mumkin.
Metall atomlari karbonil guruhlariga kovalent bog‘lanish orqali birikadi.
Ularning molekulyar tuzilishi va elektron konfiguratsiyasi organik va organometall kimyo uchun muhim hisoblanadi.
Daltonidlar katalizda muhim rol o‘ynashi mumkin.

Bertollidlar

Bertollidlar — organik sintezda qo‘llaniladigan organometallik birikmalarning bir turi bo‘lib, ko‘pincha fermentativ yoki metall asosida katalizatorlar tarkibida uchraydi. Bu atama asosan metall-karbonil komplekslari yoki karbonilatsiya reaksiyalarida hosil bo‘ladigan birikmalarni tasvirlash uchun ishlatiladi.

Bertollidlar metall markazlari atrofida karbonil guruhlari bilan bir-biriga bog‘langan molekulalardan tashkil topgan murakkab tizim bo‘lib, ko‘pincha polimer yoki sintez vositalari sifatida ishlatiladi.

Bertollidlarning asosiy xususiyatlari:

Ular metall atomlari va karbonil guruhlarining o‘zaro ta’siri orqali barqarorlikka ega.
Metall markazlari atrofida ulanishlar tarmog‘i tashkil qiladi.
Organik sintezda, ayniqsa karbonilatsiya reaksiyalarida faol rol o‘ynaydi.
Ko‘plab organometallik reaksiyalarda katalizator yoki reaksiya o‘rtasidagi oraliq mahsulot sifatida paydo bo‘ladi.

Daltonidlar va Bertollidlar orasidagi farq

Xususiyat	Daltonidlar	Bertollidlar
Tuzilishi	Metall karbonil komplekslari	Metall atomlari va karbonil guruhlarining murakkab tarmoqlari
Asosiy vazifasi	Metall karbonillarning turli ko‘rinishlari, katalizda qo‘llanishi	Karbonilatsiya va organik sintezda faol vosita yoki oraliq mahsulot
Odatdagi metall	Molybden, volfram va boshqa o'tish metallari	Shunga o‘xshash metall karbonil komplekslari
Amalda qo‘llanilishi	Katalizator, organometallik kimyo bo‘yicha tadqiqotlar	Sintez jarayonlari, ayniqsa karbonil guruhlarini kiritishda

Xulosa

Daltonidlar va Bertollidlar organometallik kimyoda juda muhim o‘rin tutadi. Ularning o‘xshashliklari karbonil guruhlariga metall birikkanliklaridan kelib chiqsa-da, ularning tuzilishi va kimyoviy xossalari farqlanadi. Daltonidlar ko‘proq metall karbonil komplekslari sifatida baholanadi, Bertollidlar esa karbonil guruhlarining murakkab tarmoqlarini tashkil etuvchi birikmalar sifatida qaraladi.

Agar sizga ushbu mavzu bo‘yicha yanada chuqurroq yoki aniqroq ma'lumot kerak bo‘lsa, so‘rashingiz mumkin!