CHIZIQLI YOZUV

CHIZIQLI YOZUV 1) Krit orolining eng qadimgi yozuvlari tizimi; A va B turlari farqlanadi. Chiziqli yozuvning B turi (Kritmiken bo’g’in yozuvi) da bitilgan matnlar yunon tili lahjalaridan birini namoyon qiladi. Miloddan avvalgi 15— 14-asrlarga mansub ushbu matnlar 19-asr oxirlarida Krit oroliida, miloddan avvalgi 13-asrga mansub matnlar esa 1939 yilda Peloponnesning Janub qismida topilgan. Bu yozuvdagi matnlar birinchi marta ingliz olimi A. Evans tomonidan 1909 yilda e’lon qilingan. Chiziqli yozuvni o’qishga ingliz olimlari M. Ventris va J. Chedviklar muvaffaq bo’lishgan (1953). Ba’zi olimlarning fikricha, Kritmiken yozuvining ayrim unlilarga yoki undosh va unlidan iborat tovush guruhlariga muvofiq keladigan belgilari keyinchalik yunon tiliga o’zlashtirilgan va moslashtirilgan. Bo’g’inli Kipr yozuvi ham shu yozuv asosida paydo bo’lgan. Chiziqli yozuvning A turi hali o’qilmagan va uning hind-yevropa tillari (xalqlari)ga aloqadorligi isbotlanmagan; 2) imo-ishora tili belgilari, “buyum yozuvi” va qisman piktografik yozuvdan keyingi yozuv turlari [ideografik — ieroglifik, sillabik (bo’g’inli), fonografik (harftovush) yozuvlar] ning umumiy nomi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Chiziqli yozuv — bu qadimgi yozuv tizimlaridan biri bo‘lib, asosan chiziqlar va geometrik shakllar orqali yozilgan simvollardan tashkil topgan. Bu yozuv turi ko‘pincha qadimgi davrlardagi aholi tomonidan ma’lumotlarni qayd etishda, shuningdek, diniy, huquqiy yoki savdo yozishmalarida ishlatilgan.

Chiziqli yozuvning ikki mashhur turi mavjud: Chiziqli yozuv A (Linear A) va Chiziqli yozuv B (Linear B).

Chiziqli yozuv A (Linear A)
Bu yozuv miloddan avvalgi taxminan 1800–1450 yillar oralig‘ida Krit orolida ishlatilgan. Uning asosiy maqsadi hali to‘liq o‘rganilmagan bo‘lsa-da, u asosan malumotlarni yozib qoldirish uchun yoki diniy marosimlarda qo‘llangan deb hisoblanadi. Linear A asosan klin shaklidagi chiziqlar, doiralar va boshqa geometrik shakllardan iborat.
Chiziqli yozuv B (Linear B)
Bu chiziqli yozuv miloddan avvalgi taxminan 1450–1200 yillarda Mikerin va boshqa Yunon shaharqijoylarida qo‘llanilgan. Linear B yozuvi yunon tilining eski variantlarini yozishda ishlatilgan va u aslida topilgan eng qadimgi yunon yozuvi hisoblanadi. Bu yozuv Mikerin uyg‘onish davri madaniyati haqida ko‘plab ma’lumotlar beradi.

Chiziqli yozuv arxeologik qazilmalarda – asosan daraxt, tosh yoki sopol yuzalarga yozilgan, shuningdek, maxsus plitalar yoki sonlargacha yozilgan hujjatlarda uchraydi. Ularning o‘rganilishi qadimgi Madaniyatlar va tilshunoslik sohasida katta ahamiyat kasb etadi.

Chiziqli yozuvlar insoniyat tarixida yozuvning rivojlanishi bosqichini ko‘rsatadi va hozirgi zamon yozuvidan oldingi davrlarning madaniyati haqida muhim ma’lumotlar berib turadi.