Buyuk mo‘g‘ullar

Boburiylar — Hindistonda (1526—1858) hukmronlik qilgan turkiy sulola.

Temuriylar sulolasining vakili, Amir Temur avlodi Zahiriddin Muhammad Bobur asos solgan. Chet ellarda, mamlakatimizda, hatto Hindistonda ham Boburni va uning avlodlarini "buyuk moʻgʻullar" deb atash odat boʻlib qolgan. "Buyuk moʻgʻullar" degan ibora Chingizxon va undan keyingi moʻgʻul qoonlari (Oʻqtoy qoon, Guyuk qoon, Munka qoon)ga taalluqli boʻlib, Buyuk mo'g'ular aslida Bobur avlodlaridir. Ular tarixiy hujjatlarda oʻzlarini "boburiy mirzolar" deb yuritishgan. "Buyuk moʻgʻullar" degan ibora Chingizxon va undan keyingi moʻgʻul qoonlari (Oʻqtoy qoon, Guyuk qoon, Munka qoon)ga taalluqli boʻlib, boburiylar aslida Bobur avlodlaridir. Ular tarixiy hujjatlarda oʻzlarini "boburiy mirzolar" deb yuritishgan. V. V. Bartold dunyoda tarqalgan "buyuk moʻgʻullar" iborasining xato ekanligini koʻrsatib, "Yevropaliklar Temurni va uning oʻgʻillari hamda nabiralarini moʻgʻullardan tarqalgan deb hisoblab, (Bobur) saltanati uchun "buyuk moʻgʻullar" degan nom toʻqidilar", deb yozadi. Bu ibora esa Yevropadan Hindistonga "koʻchib" kelib, hindlar orasiga inglizcha kitoblar vositasi bilan tarqalgandir. Soʻnggi yillarda "buyuk moʻgʻullar" degan xato ibora oʻrniga "boburiylar" iborasi qoʻllanila boshladiki, bu ibora tarixiy haqiqatni toʻgʻri aks ettiradi. Boburiylar Hindistonda 332 yil hukmronlik qildilar. Sulola asoschisi Bobur (1483-yilda tugʻilgan) otasi tomondan Amir Temurning (1336–1405) va ona tomondan Chingizxonning (1227-yilda vafot etgan) avlodi boʻlgan.

Boburiylarning vakillari: Zahiriddin Muhammad Bobur (1526-1530), Humoyun (1530-1539; 1555-56), Akbar ( 1556-1605), Jahongirshoh (1605—27), Shoh Jahon (1627-1658), Avrangzeb Olamgir (1658—1707), Bahodirshoh I (1707-1712), Jahondorshoh (1712-1713), Farrux Siyar (1713-19), Muhammadshoh (1719-1748), Ahmadshoh (1748—1754), Olamgir II (1754-1759), Shoh Olam II (1759-1806), Akbar II (1806-1837), Bahodirshoh II (1837-1858).

Adabiyotlar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Buyuk Mo‘g‘ullar — bu tarixda XIII asrda tashkil topgan va katta hududlarni bosib olgan mo‘g‘ulimperiyasi bilan bog‘liq bo‘lgan mo‘g‘ul sulolasi yoki mo‘g‘ul hukmdorlarining davlati hisoblanadi. Ular dunyodagi eng yirik imperiyalardan biri bo‘lib, Markaziy Osiyo, Sharqiy Osiyo, Sharqiy Yevropa, va Yaqin Sharqning keng hududlarini zabt etganlar.

Tarixi

Buyuk Mo‘g‘ullar sulolasi asoschisi Chingizxon (Temujin) bo‘lib, u 1206 yilda barcha mo‘g‘ul qabilalarini birlashtirib, mo‘g‘ullarni yagona kuch sifatida tashkil etdi. Uning rahbarligida mo‘g‘ullar tezlik bilan keng hududlarga kengayib, Xitoydan tortib to Sharqiy Yevropagacha bo‘lgan hududlarni bosib oldilar. Chingizxon o‘limidan keyin uning vorislari imperiyani yanada kengaytirdilar.

Siyosati va boshqaruvi

Mo‘g‘ullar o‘zlarining harbiy uslublari, tezkor yurishlari va qat’iy tartib-intizomi bilan mashhur bo‘lishdi. Ular yo‘l infratuzilmasini rivojlantirdilar, savdo yo‘llarini himoya qildilar va turli xalqlarni o‘z boshqaruviga kiritdilar. Mo‘g‘ullar boshqaruvida odatda o‘zaro ishonch va manfaatga asoslangan tizim ishlatilgan, shuningdek, diniy erkinlik berish siyosati ham mavjud edi.

Madaniyati va tarixi

Mo‘g‘ullar davrida madaniy aloqalar kuchaydi, savdo va ilm-fan rivojlandi. Ular ko‘plab yozma manbalarni, asarlarni qoldirdilar va tarixda muhim iz qoldirdilar. Xususan, Buyuk Mo‘g‘ullar davrida qurilgan inshootlar, yo‘l tizimlari va minora kabi arxitektura yodgorliklari hozirga qadar saqlanib qolgan.

Muhim shaxslar

Chingizxon (Temujin) — Buyuk Mo‘g‘ullar tashkilotchisi va birinchi hukmdori
Og‘ulga — Chingizxondan keyingi hukmdor, imperiyani yanada kengaytirdi
Kubilaixon — Xitoy hududlarini zabt etdi va Yuan sulolasini tashkil etdi
Hulagu xon — Yaqin Sharqdagi Mo‘g‘ul davlatlarini boshqargan

Xulosa

Buyuk Mo‘g‘ullar tarixi dunyo tarixida siyosiy, ijtimoiy va madaniy sohada katta o‘zgarishlarga sabab bo‘lgan davrdir. Ularning imperiyasi paleolitik yer yuzining eng keng hududlarini o‘z ichiga olgan va ko‘plab xalqlar va madaniyatlarni birlashtirishga xizmat qilgan.

Agar sizga Buyuk Mo‘g‘ullar haqida yanada batafsil ma’lumot kerak bo‘lsa, iltimos, so‘rashingiz mumkin!