Buyruqbozlik usuli
Buyruqbozlik usuli , buyruqbozlik iqtisodiyoti — iqtisodiyotni tashkil etish usullaridan biri. Bu usulda hukumat resurslarni markazlashtirgan holda taqsimlaydi, ayrim shaxslar hamda korxonalarga oʻz qarorlariga muvofiq faoliyat koʻrsatish majburiyatini yuklaydi (qarang Boshqarish).
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Buyruqbozlik usuli — bu insonlarning yoki guruhlarning ijtimoiy munosabatlarda, ayniqsa boshqaruv va rahbarlik sohasida qo‘llaniladigan muomala va boshqaruv usullaridan biridir. Bu usulda rahbar yoki boshqaruvchi o‘z xodimlari yoki a’zolariga aniq va ravshan buyruqlar beradi, ularni bajarishni qat’iy talab qiladi. Buyruqbozlik usuli asosan yuqoridan pastga qarab boshqaruv shaklida amalga oshiriladi.
Buyruqbozlik usulining asosiy xususiyatlari:
- Buyruqlar va ko‘rsatmalar: Rahbar tomonidan aniq va qat’iy buyruqlar beriladi, va ular bajarilishi shart hisoblanadi.
- Ierarxik tizim: Ushbu usul har doim qat’iy ierarxiyaga asoslanadi, rahbar va xodimlar o‘rtasida aniq vakolatlar va majburiyatlar chegaralangan.
- Boshqaruvning markazlashuvi: Qarorlar asosan yuqori tashkilot bosqichlarida qabul qilinadi va pastkarilar faqat o‘rnatilgan rejalar bo‘yicha harakat qilishadi.
- Nazorat va intizom: Davriy nazorat o‘tkaziladi, buyruqlarning bajarilishi qat’iy tekshiriladi; intizom saqlash muhim o‘rin tutadi.
Afzalliklari:
- Tez va aniq qarorlar qabul qilinadi.
- Vazifalar aniq taqsimlanadi, mas’uliyat tushunarli bo‘ladi.
- Muayyan ixtisoslik talab qilmaydigan ishlar uchun samarali.
- Favqulodda vaziyatlarda tezkor boshqaruv imkonini beradi.
Kamchiliklari:
- Xodimlarning ijodkorligi va tashabbuskorligi sustlashadi.
- Psixologik jihatdan bosim kuchli bo‘lishi mumkin, bu xodimlarda norozilik va tushkunlik keltirib chiqarishi mumkin.
- Tashabbuslar va yangi g‘oyalar rivojlanishiga to‘siq bo‘lishi mumkin.
- Uzoq muddatda motivatsiyani pasaytiradi.
Qachon qo‘llanadi?
Buyruqbozlik usuli ko‘proq favqulodda vaziyatlarda, harbiy sohada, yoki harakatlarning tez va aniq bajarilishi zarur bo‘lgan joylarda qo‘llaniladi. Shuningdek, yangi tashkilotlarda, tashkilot tuzilmasi jiddiy shakllanmagan paytlarda ham ishlatilishi mumkin.
Xulosa:
Buyruqbozlik usuli boshqaruvning eng sodda va an’anaviy shakllaridan biri bo‘lib, u o‘zining samarali va tezkor xususiyatlari bilan ajralib turadi. Biroq zamonaviy boshqaruvda uni faqat ma’lum vaziyatlarda va boshqalar bilan uyg‘unlikda qo‘llash tavsiya etiladi, chunki u xodimlarning faolligi va ijodkorligini kamaytirishi mumkin.