Buyrak yallig`lanishi
Nefrit (yun. nephros — buyrak; N.ning mayda toshlari buyrak shaklida boʻlganligidan qadimda oʻsha toshlar buyrakni davolash xususiyatiga ega deb ishonganlar, nomi shundan) (geologiya da) — mineral, tremolit-aktinolit qatoridagi amfibollarning mikrotolali turi, Sa2 (Mg, Fe), [Si4Ou]2(OH, F)2. Juda ingichka tolalari chigallashib ketgan agregat qolida uchraydi. N.ning qovushqrkligi va qattiqligi chigal tolali agregatlari mikrostrukturasi bilan bogʻliq. Rangi (sutrang-oq, och yashildan yashil va qoʻngʻir yashilgacha) Cr3,Fe2+ va Ni2+ apalashmalariga bogʻliq. N. kam qollarda kulrang, tutunrang, oq yoki qora rangda uchraydi. Qattikdigi 5,5—6,5. Zich-ligi 2900–3000 kg/m3. Yaxshi silliqlanadi. N.dan juda qad. davrdan qurol. bezak tosh, dekorativ badiiy buyumlar yasashda foydalanilgan. Amir Temur sagʻanasiga oʻrnatilgan tosh ham N.dai ishlangan. N. Xitoy, Hindiston, Myanma kabi mamlakatlar madaniy tarixida muhim oʻrinni egallaydi — imperator va yuqori martabali toʻralarning ajralib turish belgisi hisoblangan. Kimmatbaho zargarlik toshlaridan biri. Tabiatda serpentenit, piroksenli va amfibolli kristallik slanetslar va boshqalarning metamorfizmlanishidan hosil boʻladi. N., asosan, allyuvia.1 yotqiziqlardan mayda tosh va harsajtosh koʻrinishida ajratib olinadi. Yirik konlari Yorkend, Xotan daryolari havzasida, Baykal koʻli yaqinida, Yangi Zelandiya o.da va boshqa joylarda topilgan.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Buyrak yallig‘lanishi — bu buyrak to‘qimalarining yallig‘lanishi bo‘lib, tibbiy atamada u "nefrit" deb ataladi. Buyrak yallig‘lanishi turli sabablarga ko‘ra yuzaga kelishi mumkin va u jiddiy sog‘liq muammolariga olib kelishi mumkin, ayniqsa vaqtida davolanmasa.
Buyrak yallig‘lanishining turlari:
- Glomerulonefrit — bu buyraklarning glomerular qismidagi yallig‘lanish, ya’ni buyraklarning filtr funksiyasini bajaruvchi mayda tuzilmalarda yuzaga keladi.
- Piyelonefrit — buyraklarning siydik yo‘llari orqali yuqadigan bakterial infektsiya tufayli yuzaga keladigan yallig‘lanish.
- Interstitsial nefrit — buyraklarning interstitsial to‘qimasining yallig‘lanishi, ko‘pincha allergik yoki toksik reaksiyalar natijasida yuzaga keladi.
Sabablari:
- Bakteriyalar (masalan, streptokokk, E. coli) infektsiya keltirib chiqaradi.
- Viruslar yoki boshqa mikroorganizmlar.
- Avtoimmun kasalliklar, masalan, sistematik lupus erythematosus.
- Allergik reaktsiyalar.
- Toksinlar yoki dori-darmonlar ta'siri.
- Qon tomir kasalliklari.
Belgilari:
- Orqa sohada, ayniqsa bel mintaqasida og‘riq.
- Harorat oshishi (qizish).
- Siymonning o‘zgarishi (masalan, siydikda qon aralashishi yoki siydikning ko‘milishi).
- Tez-tez siydik chiqarish va siydik chiqarishda og‘riq.
- Umumiy zaiflik, charchoq.
- Ba’zida, ko‘zlar yoki yuzda shishish.
Diagnostika:
- Siydik tahlili (siydikda oqsil, qon, bakteriyalar mavjudligini aniqlash).
- Qon tahlillari (yallig‘lanish ko‘rsatkichlari, buyrak funksiyasi ko‘rsatkichlari).
- Buyrak ultratovush tekshiruvi.
- Ba’zida buyrak biopsiyasi.
Davolash:
- Agar infektsiya sabab bo‘lsa, antibiotiklar buyuriladi.
- Yallig‘lanishni kamaytirish uchun yallig‘lanishga qarshi dorilar.
- Og‘riqni kamaytiruvchi vositalar.
- Ba’zi hollarda, qon bosimini nazorat qilish va buyrakni qo‘llab-quvvatlovchi terapiya zarur bo‘lishi mumkin.
- Suvni yetarlicha ichish tavsiya etiladi.
- Og‘ir holatlarda va buyrak funksiyasi buzilganida shifokor nazorati ostida davolash muhim.
Oldini olish:
- Gigiyenaga rioya qilish, ayniqsa siydik yo‘llarining infektsiyasi oldini olish.
- Suvni ko‘p miqdorda ichish.
- Vaqtida va to‘g‘ri davolanish.
- Immun tizimini mustahkamlash.
Agar sizda yoki sizning yaqinlaringizda buyrak yallig‘lanishi belgilar mavjud bo‘lsa, darhol shifokorga murojaat qilish zarur. Vaqtida va to‘g‘ri davolash bu kasallik oqibatlarini kamaytirishga yordam beradi.