BUXORO MUDOFAASI

BUXORO MUDOFAASI (1220 yil Fevral) — shahar aholisining mo’g’ul bosqinchilariga qarshi qahramonona kurashi. Xorazmshoh Muhammad Movarounnahrga Chingizxon boshchiligidagi mo’g’ul istilochilari bosib kelayotganidan xabar topgach, mamlakat mudofaasi uchun noto’g’ri strategik usulni qo’llagan. U o’z qo’shinini Movarounnahrning barcha shaharlariga taqsimlab, har bir shahar mudofaasini o’z holiga tashlab ko’ygan. Xususan, Buxoro mudofaasi uchun amiroxur Ixtiyoriddin kushlu va Inonchxon (o’g’ul Hojib) rahbarligi ostida 30 ming kishilik qo’shin ajratilgan. Buxoroda bulardan tashqari amirlardan xam ID pur, Sevinchxon va Ko’kxonlar bor edi. Chingizxon va uning kichik o’g’li Tulixon mo’g’ullarning asosiy kuchlari bilan Buxoroni 1220 yil Fevralda qamal qilishgan. Buxoro amirlari uch ming kishi bilan tunda shahar qal’asidan chiqib mo’g’ullar qarorgohiga shabixun (tungi hujum) uyushtirdilar, biroq yengilib, ko’p talafot ko’rib yana shaharga qaytishga majbur bo’lganlar. Buxoro amirlari uch kunlik qamaldan so’ng mo’gullar halqasini yorib o’tib, Xurosonga ketishga qaror qilishgan. Biroq mo’gullar Buxoro qo’shinini pistirmaga tushirib, tormor keltirdilar, faqat Inonchxon ozgina qo’shin bilan qamalni yorib o’tishga muvaffaq bo’lgan. Himoyachilarsiz qolgach, shahar aholisining bir qismi taslim bo’lishga qaror qilib Chingizxon huzuriga qozi Badriddin Qozixon boshchiligidagi vakillarini jo’natgan. Biroq shaharliklarning va qo’shinning bir qismi (400 jangchi) yana 12 kun davomida arkka yashirinib bosqinchilarga qarshi qahramonona kurashni davom ettirdi. Shahar butkul vayron qilinib, yondirib yuborilgach, aholining bir qismi qirib tashlangan, qolganini boshqa shaharlarni olishda qamal ishlarida foydalanish uchun haydab ketishgan. Chingizxon tovush bosqoqni Buxoro hokimi etib tayinlagan. Ld..Rashid addin, Sbornik letopisey, t. 1, kn. 2, M.L., 1952; Shixab addin Muxammad anNasavi, Jizneopisanie Sultana Djalal addina Mankburni, Baku, 1973; Mirzo Ulug’bek, to’rt ulus tarixi, T., 1994.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Buxoro Mudofaasining Tarixi va Ahmiyati

Buxoro mudofaasi O‘zbekiston tarixi va umumiy Markaziy Osiyo tarixida muhim o‘rin tutadi. Bu mudofaa Buxoro amirligi hududida, ayniqsa XIX asrda Rossiya imperiyasi bilan bog‘liq voqealar doirasida yuzaga kelgan. Buxoro amirligi o‘z mustaqilligi va hududiy yaxlitligini saqlab qolish uchun ko‘p bor mudofaa choralari ko‘rgan.

Buxoro mudofaasi nima?

Buxoro mudofaasi atamasi asosan Buxoro amirligi hududida bo‘lib o‘tgan harbiy harakatlarni, shuningdek, amirlikning o‘zini tashqi bosqinchiliklardan himoya qilish uchun olib borgan siyosiy, iqtisodiy va harbiy choralari majmuasini anglatadi. Bu mudofaa Rossiya imperiyasi, qozoq va turkiy xalqlarning bosqinlariga qarshi olib borildi.

Tarixiy kontekst

XIX asrda Rossiya imperiyasi Markaziy Osiyoda o‘z ta’sirini kuchaytirish va hududni kengaytirish maqsadida harakat qilardi. Shu davrda Buxoro amirligi Rossiya bilan chegaradosh davlat sifatida ko‘plab urushlarga duch keldi. Ularning maqsadi Buxoroning suverenitetini saqlab qolish va hududlarini himoya qilish edi.

Muhim davrlar va voqealar

1839-1840 yillardagi to‘qnashuvlar: Rossiya qo‘shinlari Buxoro amirligi hududiga bir necha marta hujum qildi. Bu davrda amirlik o‘z mudofaa kuchlarini yanada mustahkamlashga harakat qildi.
1868 yilgi Rossiya-Buxoro urushi: Rossiyaning kengayishi Buxoro amirligining mustaqilligiga tahdid solgan eng muhim voqealardan biridir. Urush natijasida Buxoro amirligi Rossiyaning protektoratiga aylangan, ammo amirlik ichki ishlarida ma'lum darajada mustaqilligini saqlab qolgan.
Mudofaaga qo‘shilgan aholi qatlamlari: Mudofaa nafaqat harbiy amirlikning qo‘shinlari, balki oddiy xalq, qishloq xo‘jaligi ishchilari va savdogarlar ham qatnashgan. Ular shaharlarda, qishloqlarda mudofaani tashkil etish va mustahkamlashda yordam berganlar.

Buxoro mudofaasi qanday ahamiyatga ega?

Milliy ozodlik kurashi: Buxoro mudofaasi o‘z davrining milliy ozodlik harakatlarining muhim qismi bo‘lib, Markaziy Osiyoda milliy davlatlar mustaqilligi uchun olib borilgan kurashlarning namunasidir.
Hududiy yaxlitlikni saqlash: Mudofaa choralari natijasida Buxoro amirligi yuzaga kelgan bosqinlardan ba’zan qisman himoyalangan va o‘z hududiy chegaralarini saqlab qolishga uringan.
Madaniy va siyosiy o‘zgarishlarga ta'siri: Mudofaaga bog‘liq voqealar Buxoroda siyosiy tuzum va ijtimoiy munosabatlarni o‘zgartirdi, yangi siyosiy kuchlarning paydo bo‘lishiga imkon berdi.

Xulosa

Buxoro mudofaasi — Markaziy Osiyo tarixidagi muhim voqea bo‘lib, u xalqning mustaqillik uchun kurashini, hududiy yaxlitlikni saqlashga bo‘lgan intilishini ifodalaydi. Shu bilan birga, bu mamlakatning siyosiy, ijtimoiy va madaniy rivojlangani uchun baza yaratgan.

Agar batafsilroq ma’lumot yoki ma’lum bir davr yoki voqealar haqida so‘ralsangiz, bemalol so‘rashingiz mumkin!