BURCHOQ

BURCHOQ (Lathyrus sativus L.) — dukkakdoshlarga mansub bir yillik o’simlik. Poyasi 4 qirrali, bargi juft patsimon, murakkab, gullari zangori, pushti, qizil, binafsha. Dukkaklari uzunchoq va bir oz yassi, 4-7 urug’li. O’zbekiston hududida yovvoyi holda ham o’sadigan 12 turi ko’p uchraydi. Burchoq asosan yem-xashak ekini bo’lib, don, ko’kpoya, pichan olish va silos bostirish hamda chorvani o’tlatish uchun ekiladi. Uning donlarida oqsil moddasi no’xat va o’ris no’xatga nisbatan ko’p bo’ladi. Urug’ida 2430% oqsil, 0,81,5% moy, 5055% kraxmal, 3-6% kletchatka, 2,1 — 4% kul bor. Burchoq juda to’yimli ozuqa. Tuproqda azot to’plovchi o’simlik. Rossiyaning Yevropa qismida, G’arbiy Sibirda, Ukraina Janubda, Qozog’istonda ekiladi. Gektaridan 35-50 tsentner don, 100 tsentner to’pon (somon) beradi. Ko’k o’t hosili 300 tsentner atrofida.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Burchoq — bu ozuqaviy va foydali xususiyatlarga ega bo‘lgan o‘simlik bo‘lib, uning turli turlari dunyoning turli burchaklarida keng yetishtiriladi. Burchoq oilasiga kiruvchi ko‘plab navlar mavjud bo‘lib, ular yerdan oziqlanadigan o‘t o‘simliklari sifatida tanilgan. Burchoqdan asosan dukkakli ekin sifatida foydalaniladi.

Burchoqning turlari

Oq burchoq (Phaseolus vulgaris) — dunyoda eng ko‘p yetishtiriladigan turi.
Qora burchoq — ko‘plab taomlarda ishlatiladi, ayniqsa Janubiy Amerikada.
Qizil burchoq — kuchli ta’mi sababli mashhur.
No‘xat — burchoq oilasiga kiruvchi yana bir muhim ekin.

Burchoqning foydalari

Boy oqsil manbai: Burchoq proteinlarga boy bo‘lib, vegetarianlar va veganlar uchun muhim oziq-ovqat hisoblanadi.
To‘yimli oziqa moddalar: Burchoqda tolalar, B vitaminlari, magniy, temir kabi mikroelementlar mavjud.
Qon bosimini tartibga solish: Burchoqdagi kaliy moddasi qon bosimini pasaytirishda yordam beradi.
Xolesterinni kamaytirish: Tolalar qon xolesterin miqdorini kamaytirishga yordam beradi.
Qand miqdorini nazorat qilish: Burchoqda glyutensiz tolalar mavjud bo‘lib, ular qondagi shakar miqdorini barqarorlashtiradi.

Qanday pishiriladi

Burchoq ko‘pincha sho‘rvalarga, salatlarga, asosiy taomlarga qo‘shiladi. Ularni oldindan 4-6 soat suvga solib qo‘yish kerak, bu hazm bo‘lishini yaxshilaydi va pishirish vaqtini qisqartiradi.

Tarixi va tarqalishi

Burchoqning kelib chiqishi janubi-sharqiy Meksika va Peru hududlariga borib taqaladi. U qadimdan insonlar tomonidan oziq-ovqat sifatida ishlatilgan va dunyoning turli mintaqalariga tarqalgan.

Umuman olganda, burchoq sog‘lom hayot tarzini qo‘llab-quvvatlashda va ovqatlanishda muhim o‘rin tutadi. U nafaqat oziqlantiruvchi, balki tabiiy va arzon protein manbai sifatida ham qimmatga ega.