Bug‘latish

Bugʻlatish (kimyoda) — eritmalarni qaynatib quyultirish. Bugʻlatishda erituvchining bir qismi bugʻlanib chiqadi. Erituvchining qolgan qismi ham bugʻlatilsa, kristallanish yuz beradi, bunda erigan qattiq moddalar ajraladi. Eritmalarning qaynash temperaturasi doimo erituvchilar qaynash temperaturasidan yuqori boʻladi; bu ayirma temperatura depressiyasi deb ataladi, erigan modda konsentratsiyasi hamda bosim ortishi bilan bu ayirma oshib boradi. Eritmalar har xil qurilmalarda bugʻlatiladi. Rasmda eng koʻp tarqalgan bugʻlatish qurilmasining chizmasi keltirilgan. Bugʻlatiladigan eritma isitish kamerasining tepasidan quyiladi. Kamera suv bugʻi (birlamchi bugʻ) bilan isitiladi. Eritma ustidagi bugʻ bosimi qurilmaning ish hajmidagi bosimga teng boʻlgandagina erituvchi bugʻlanadi. Eritma kamera naylari ichida qaynab, isitish kamerasining yuqori qismiga koʻtariladi, ikkilamchi bugʻ (erituvchining bugʻi)dan ajralgach, markaziy sirkulyatsiya nayiga tushadi. Quyultirilgan eritma qurilmaning pastki qismidan, ikkilamchi bugʻ esa qurilmaning yuqorigi qismidan chiqadi.

Bugʻlatish eritmalarni quyultirish va eritmalarda erigan moddalarni ajratib olishdan tashqari, toza erituvchilar olishda, sovuq hosil qilish va boshqalarda ham qoʻllaniladi. Bugʻlatishdan kimyo, oziq-ovqat sanoatida va boshqalarda keng foydalaniladi.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Bug‘latish — bu oziq-ovqat mahsulotlarini uzoq vaqt saqlash uchun qo‘llaniladigan issiqlik bilan ishlov berish usuli. Ushbu jarayon mahsulotdagi mikroorganizmlarning (bakteriyalar, zamburug‘lar, xamirturushlar) nobud bo‘lishi va ular faoliyatining to‘xtatilishini ta’minlaydi. Natijada oziq-ovqat mahsulotlari tashqi ta’sirlar, ayniqsa mikrobiologik buzilishdan himoyalanadi va uzoq vaqt saqlanishi mumkin bo‘ladi.

Bug‘latishni quyidagi jarayonlar orqali amalga oshiriladi:

Isitish — oziq-ovqat ma’lum bir haroratgacha isitiladi (odatda 100°C dan yuqori bo‘lishi mumkin), bu harorat mikroorganizmlarni yo‘q qilish uchun yetarlidir.
Vakuum ostida yopish — ba’zi hollarda mahsulotlarni bug‘latishdan keyin idishlari vakuum bilan yopiladi, bu mikroorganizmlarning kirishini to‘liq yo‘lga qo‘yadi.

Bug‘latish usuli ayniqsa konservalar (~masalan, sabzavot, meva, go‘sht konservasi~) tayyorlashda keng qo‘llaniladi. Shu bilan birga, bug‘latish ta’mga o‘zgartirish kiritishi mumkin, shuning uchun ba’zi mahsulotlarda juda ehtiyotkorlik bilan qo‘llaniladi.

Bug‘latishning asosiy afzalliklari:

oziq-ovqat mahsulotlarining xavfsizligini ta’minlash,
saqlash muddatini uzaytirish,
mikroblarni yo‘q qilish orqali sog‘lik xavfini kamaytirish.

Kamchiliklari esa, ba’zan oziq-ovqatning tabiiy tarkibi va ta’min yaxlitligining o‘zgarishi, shuningdek ba’zi vitamin va moddalar ishib ketishi mumkinligidir.

Bug‘latish zamonaviy oziq-ovqat sanoatida asosiy konservatsiya usullaridan biri hisoblanadi.