Braziliyadagi portugallar
Braziliyadagi Portugallar (portugalcha: Luso-brasileiros) — ajdodlari XVIII-asrdan beri asosan iqtisodiy sharoitlar bosimi ostida Portugaliyadan koʻchib kelgan braziliyaliklarning katta aholisi. 2010-yilgi iqtisodiy inqirozdan keyin Portugaliyadan migratsiya yana koʻpaydi.
Portugal mustamlakachilarining Braziliyaga koʻchishi
Braziliya 1500-yilda portugal dengizchisi Pedro Alvaris Kabral tomonidan kashf etilgan, ammo XVI-asr boshlarida mamlakat hukumati barcha saʼy-harakatlarini Hind okeanidagi dengiz yoʻllarida Portugaliyaning hukmronligini taʼminlashga qaratgan. Natijada, Braziliyaning rivojlanishi asta-sekin qaroqchilar, asosan fransuzlar qoʻliga oʻta boshladi. 1530-yildan boshlab Braziliyaning maqsadli Portugal mustamlakasi boshlandi, bu birinchi shaharlar — Kananeya (1531), San-Visente (1532), Portu Seguro (1534) va Iguapi (1538) tashkil etilishi bilan belgilandi. XVI-asrning oʻrtalariga kelib portugal mustamlakachilari qirgʻoqning koʻp qismini oʻzlashtirib, Salvador (Bahia) (1549), San-Paulu (1554) va Rio-de-Janeyro (1565) shaharlariga asos soldilar. Dastlabki portugal mustamlakachilarining aksariyati erkaklar edi. Bular nafaqat koʻngillilar, balki surgun qilinganlar, shuningdek, turli jinoyatlar, asosan oʻgʻirlik va qotillikka suiqasd uchun hukm qilinganlar edi.
XVII-asrda Portugaliyadan migratsiya yoʻnalishi birinchi shakar plantatsiyalari yotqizilgan mamlakatning shimoli-sharqiga oʻtdi. Mustamlakachilarning aksariyati shimoliy Portugaliyadan edi va ular orasida koʻplab „yangi nasroniylar“, yaʼni nasroniylikni qabul qilgan portugal yahudiylarining avlodlari bor edi, lekin portugal inkvizitsiyasidan qoʻrqib, ularni yashirincha iudaizmga eʼtiqod qilganlikda gumon qilgan. „Yangi nasroniylar“ va yahudiylarning aniq soni maʼlum emas, ammo Pernambukoda ular oq tanli aholining kamida 14% tashkil qilgan deb ishoniladi. Pernambukoda 1579-1620-yillarda ingenyu (shakar zavodlari) egalarining 32% yahudiylardan edi. Yahudiylar va yangi nasroniylar oilalari bilan Braziliyaga koʻchib oʻtdilar va endogamik nikohga kirishdi, portugallarning koʻpchiligi oilasiz kelgan va hind ayollari hamda qora tanli qullarning avlodlari bor edi.
XVIII-asrda Minas -Jeraisda oltin va olmos konlari topilganidan keyin Portugaliyaliklarning Braziliyaga koʻchishi keskin oshdi. Kolonistlarning aksariyati Portugaliyaning Minho viloyatidan boʻlib, ular Minas-Jerais va Braziliyaning markaziy mintaqalarida joylashdilar, u yerda koʻplab shaharlarga asos soldilar, masalan Ouro Preto, Goias va boshqalar.
XVIII-asrdagi portugal mustamlakachilarining umumiy soni 600 ming kishiga baholanadi. 1700-yilda Portugaliya aholisi 2 million kishidan oshmaganiga va hukumat muhojirlarga koʻplab toʻsiqlar qoʻyganiga qaramay, bu mustamlakachilik davrida Evropadan eng katta migratsiya toʻlqinlaridan biri edi.
1748-1756-yillarda Azor orollaridan kelgan koʻchmanchilar Braziliya janubidagi Santa-Katarinaga joylasha boshladilar, ular Rio Grande-du-Sul hududiga ham koʻchib oʻtdilar. Yangi koʻchmanchilar Florianopolis va Porto-Alegri shaharlariga asos solgan. Koʻpincha bular oilalari bilan Yangi Dunyoga koʻchib oʻtgan dehqonlar va baliqchilar edi. Braziliyada portugaliyalik ayollar soni faqat XVIII-asrda oʻsishni boshladi, bu esa oq tanli aholining koʻpayishiga olib keldi.
1808-yilda qirolicha Meri I Napoleon armiyasining bosqinidan qochib, 15 000 kishi — zodagonlar, hukumat aʼzolari oilalari bilan Yangi Dunyoga koʻchib oʻtganida, 1808-yilda portugallarning katta qismi Braziliyaga hijrat qilishdi. Ularning aksariyati Rio-de-Janeyroga joylashdi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Braziliyadagi portugallar haqida ma'lumot:
Braziliyadagi portugallar asosan Portugaliya davlatidan kelib chiqqan immigratsion lahzalar bilan bog‘liqdir. Braziliya va Portugaliya o‘rtasidagi tarixiy aloqalar XVII asrdan boshlab kuchaydi, ayniqsa, 1500-yillarda Pedro Álvares Cabral Braziliyani kashf etganidan keyin. Shu davrdan boshlab ko‘plab portugallar Braziliyaga ko‘chib kelishgan.
Portugallar Braziliyaning madaniyati, tili, dini, arxitekturasi va qishloq xo‘jaligiga chuqur ta'sir ko‘rsatgan. Braziliyada portugal tili rasmiy til sifatida qolgan va xalq orasida asosiy aloqa tili hisoblanadi. Bundan tashqari, portugal madaniyati Braziliya an'analarida, bayramlarida, yozuvlarda va kundalik hayotda ko‘zga tashlanadi.
XX asrda ham Portugaliyadan Braziliyaga immigratsiya davom etgan, ayniqsa 1950-60-yillarda Braziliyaning iqtisodiy rivojlanishi sababli. Braziliyada portugal irqiy va madaniy guruh sifatida o‘z o‘rnini saqlab kelmoqda.
Shuningdek, Braziliyaning turli mintaqalarida portugal hamjamiyatlari mavjud bo‘lib, ular o‘z madaniyatlarini va an’analarini saqlab qolishga harakat qilishadi. Masalan, San-Paulu shahri va uning atrofida ko‘plab portugallar yashaydi.
Xulosa qilib aytganda, Braziliyadagi portugallar o‘zlarining qadimiy tarixiy ildizlari, tillari va madaniy hissalari bilan Braziliya jamiyatida muhim o‘rin egallaydi.
Agar xohlasangiz, ushbu mavzu bo‘yicha qo‘shimcha ma'lumot yoki tarixiy tafsilotlarni ham berishim mumkin.