Braxmanizm




Braxmanizm  — qad. xind dini. Nomi vedalar tarkibidagi ilohiy traktatlar — braxmanlardan kelib chiqqan. Veda dini asosida mil. avv. 1 — ming yillikning 1 — yarmida vujudga kelgan. Braxmanizm Braxman xudosining mavjudligi, unga eʼtiqod tamoyillarini eʼtirof etish va amal qilishni targʻib etgan diniy oqim. Xindlarning qadim eposlari Mahabxarata va Ramayanalarda, muqaddas kitoblar sanalmish Upanishadlart, Aranyakilarda braxman xaqida taʼlimotlar keltiriladi. Braxman shaxssiz, nojismiy, sifatsiz mohiyat boʻlib, xamma narsaning asosida yotadi, deb taʼkidlashgan. Braxmanizm davlati bu — Xudoning yerdagi makoni. Uni inson qiyofasidagi xudolar boshqaradi.Braxmanizmda jamiyat tabaqalarga boʻlinadi, deb koʻrsatiladi. Braxmanizmda qadim vedaviylik Xudolari — Indra, Agni, Varuna, Surya oʻz ahamiyatini yoʻqotgan. Uning oʻrniga birinchi oʻringa Braxma, Shiva va Vishnu xudolari quyiladi. Braxmanizm Hindistonda mil.avv. V-IV asrlarga qadar mavjud boʻlgan, keyinchalik uning oʻrniga buddizm dini yuzaga keldi.

Manbalar




uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Braxmanizm (yoki Vedizm) - qadimgi Hindiston diniy-falsafiy tizimi bo‘lib, u hindlarning eng qadimgi dinidir. Bu tushuncha asosan Veda matnlariga asoslangan bo‘lib, Veda — hindlarning eng qadimgi diniy matnlar to‘plamidir. Braxmanizm hindlarning dinining dastlabki shakli bo‘lib, keyinchalik u buddizm, jaynizm va hindujizm kabi diniy yo‘nalishlarning shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan.

Asosiy tushunchalar va xususiyatlari:

  1. Braxman tushunchasi
    Braxmanizmda "Braxman" — bu olamning eng asosiy, universial, abadiy, o‘zgarmas bo‘lgan hayot manbai, mavjudotning eng oliy haqiqatidir. Braxman har bir mavjudotning ichida mavjud bo‘lgan butun koinotning asosidir.

  2. Atman
    Atman – insonning ichki ruhiy mohiyati, u Braxman bilan birligi orqali insonning haqiqiy tabiatini ifodalaydi. Braxman va Atman o‘rtasidagi birlik hind falsafasining eng muhim kontseptsiyalaridan biridir.

  3. Veda matnlari
    Braxmanizm Veda matnlariga tayangan. Veda matnlari – Rigveda, Yajurveda, Samaveda va Atharvaveda hisoblanadi. Bu matnlar diniy ibodatlar, marosimlar, ilohiyot, qadriyatlar haqida yozilgan.

  4. Marosim va ibodatlar
    Braxmanizmda ko‘p marosimlar o‘rniga turadi, ularning asosiy vazifasi koinot va inson o‘rtasidagi muvozanatni saqlashdir. O‘ziga xos qurbonliklar, dupla o‘tish va boshqa rituallar tatbiq etilgan.

  5. Kastyalar tizimi
    Braxmanizmda ijtimoiy tuzilmaning asosiy elementlaridan biri kast tizimi bu diniy mantiqqa asoslangan. Brahmanlar (ruhiylar), kshatriyalar (jangchilar), vaishiyalar (fermerlar, savdogarlar), sudralilar (mehnatkashlar) kabi ijtimoiy tabaqalar mavjud.

  6. Reinkarnatsiya va karma
    Braxmanizmda yaxshilik va yomonlik (karma) insonning keyingi hayotidagi holatiga ta’sir qiladi, shu bilan birga reinkarnatsiya tushunchasi mavjud. Bu yaxshilik qilgan kishi yaxshiroq hayotga muddat topadi, yomon amal qilgan esa azobga duchor bo‘ladi.

Tarixiy ahamiyati:

Braxmanizm qadimgi hindlik diniy hayotining asosi bo‘lib, u miloddan avvalgi 2 ming yilliklarda rivojlangan. U hind diniy fikrining asosiy qismiga aylangan, keyinchalik esa Buddizm, Jainizm, hindujizm va boshqa dinlarning paydo bo‘lishiga olib kelgan. Bu din jamiyatda ijtimoiy qoidalar, axloqiy normalar va ruhiy falsafani shakllantirishda muhim rol o‘ynagan.

Xulosa:

Braxmanizm shunchaki tarixiy diniy yo‘nalish emas, balki Hindiston madaniyati, din va falsafasining rivojlanishida markaziy o‘rin tutgan konspekt bo‘lib xizmat qilgan. U qadimgi diniy tushunchalar asosida inson va koinot munosabatlarini chuqur tahlil qilgan din sifatida tanilgan.



Loyiha rivoji uchun hayriya qiling: 9860 3501 4465 8134. @Shaka_rj
Maqsad sun'iy intellekt javoblarini ko'paytirish

Uzpedia.uz