BRAHMANLAR

BRAHMANLAR — 1) Hindistondagi oliy kastalardan biri. Kelib chiqishi bo’yicha kohinlarning qadimgi tabaqasi (Varna)ga mansub. Qadimda Brahmanlar kohinlik vazifasini o’tab, qurbonlik marosimlariga rahbarlik qilgan, xalq orasida vedalarni targ’ib etish bilan shug’ullangan. O’rta asrlar davrida esa davlat ishlarida ham qatnashib, ko’proq qozilik lavozimini egallagan. Hozirgi ko’pchilik Brahmanlarning kun kechirish manbai diniy marosimlar bilan emas, balki davlat xizmati, dehqonchilik va boshqa yumushlar bilan bog’liq. Hindistondagi hukmron sinf va ziyolilarning aksariyati Brahmanlardir. Shuningdek, Brahmanlar orasida ishchilar, xizmatchilar, farroshlar, hunarmandlar ham mavjud; 2) asosan Veda diniga xos rasmrusumlar bayoni va sharhidan iborat qadimgi hind muqaddas kitoblari (miloddan avvalgi 8-6-asrlar) bo’lib, ular vedalarni mazmunan to’ldiradi. Qurbonlikning ahamiyatini ko’rsatish, yer xudolari — kohinlarni osmon xudolaridan yuqori qo’yish Brahmanlarning asosiy g’oyasidir. Brahmanlarda qadimgi hind hunarmandchiligi, grammatikasi, astronomiyasi, falsafasi va boshqalar xususida ham ma’lumotlar bor.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Brahmanlar — Hindiston madaniyatida va diniy an'analarda muhim o‘rin tutuvchi diniy ruhoniylar sinfi. Ular hind dinining asosiy qismiga aylangan Vedalar va boshqa muqaddas matnlarni o‘rganish, saqlash va o‘rgatish bilan shug‘ullanadilar. Brahmanlik tushunchasi ko‘pchilik uchun faqat ruhoniylarga taalluqli bo‘lib ko‘rinsa-da, aslida bu so‘z hind jamiyatidagi eng yuqori kastani (sinfni) ham ifodalaydi.

Brahmanlarning asosiy xususiyatlari:

Tarixiy kelib chiqishi: Brahmanlar qadimgi Hindistonda Vedalar va Urvedic matnlarni saqlash va o‘rganish bilan shug‘ullangan. Ular diniy marosimlarni amalga oshiruvchi yetuk ruhoniylar bo‘lib, jamiyatda diniy bilim va yuritishni ta’minlaganlar.
Kasta tizimidagi o‘rni: Brahmanlar hind ijtimoiy kastalar tizimining eng yuqori qavati hisoblanadi. Ular erkin jamiyatda boshqalar uchun diniy, ma'rifiy hamda qancha ilmiy rahbarlikni amalga oshiradilar. Brahmanlardan keyin kshatriyalar (jangchi va rahbarlar), vaishiyalar (tijorat va dehqonchilik bilan shug‘ullanuvchilar) hamda shudralar (qo‘llab-quvvatlovchi ishlarda mehnat qiluvchilar) joylashadi.
Diniy vazifalari: Brahmanlar asosan Veda (qadimgi muqaddas matnlar) o‘rganish, diniy marosimlarni boshqarish, yulduz-falni aniqlash va muqaddas iymonlarni boshqalariga o‘rgatish bilan shug‘ullanadi. Ular ta’lim, ilohiyot, musiqiy va san'at sohalarida ham faol ishtirok etadilar.
Madaniy ta’siri: Brahmanlar hind falsafasi, ilm-fan, adabiyot va san'at taraqqiyotida katta rol o‘ynaganlar. Ular diniy bilimlarni nafaqat Hindistonda, balki janubiy Osiyo mamlakatlarida ham yoygan.
Hozirgi zamondagi roli: Bugungi kunda ham brahmanlarning diniy va ijtimoiy ta’siri saqlanib qolmoqda, ayniqsa hind madaniyati va hind pravoslav dini amaliyotlarida. Biroq zamonaviy Hindistonda kastaga asoslangan ijtimoiy taqsimot qisman kamaygan, lekin ba'zi joylarda hali ham kuchli ijtimoiy roli mavjud.

Qo‘shimcha ma'lumot:

Brahmanlar asosan vegetarian bo‘lib, ularning ko‘pchiligi diniy sabablar bilan qattiq ruhiy hayot tarzini saqlashga harakat qiladi.
Brahmanlarning diniy marosimlari va urf-odatlari juda murakkab va ulkan an’anaviy yuklamaga ega.
Ularning ma'naviy bilimlari asosan Sanskrit tilidagi matnlarga asoslangan.

Xulosa:

Brahmanlar hind jamiyatida nafaqat diniy rahbarlar, balki ilm-fan va madaniyatning asosi sifatida ko‘riladi. Ular qadimgi Hindiston madaniyatini shakllantirgan va saqlab kelayotgan eng muhim sinfdir. Brahmanlarning roli Hindiston dini hayoti va ijtimoiy tuzilishining asosiy qismidir.