Boysun
Boysun — Surxondaryo viloyatidagi shahar (1975-yildan), Boysun tumani markazi. Boysundan Termizgacha boʻlgan masofa 145 kilometr, eng yaqin temiryoʻl stansiyasi Elbayongacha — 72 kilometr. Ketmonchopti togʻining janubiy yon bagʻrida, Hangaronsoy boʻyida, dengiz sathidan qariyb 1240 metr balandlikda. Shimoliy qismida Sariosiyo va Avlod qishloqlariga tutashgan. Aholisi 23,7 ming kishi (2005).
Tarixi
Boysun Surxondaryo viloyatidagi eng qadimiy aholi manzillaridan. Boysunning shimoli-gʻarbida Teshiktosh gʻori joylashgan. Boysunda miloddan avvalgi taxminan 5-ming yillik oxirida aholi yashaganligi maʼlum. Miloddan avvalgi 1-asrdan — milodiy 1-asrgacha Boysun oʻrnida Poikalon nomli mustahkam qalʼashahar mavjud boʻlgan. Milodiy 6—13-asri boshlarida Boysun oʻrnida Chagʻoniyon shaharlaridan biri — Bosand joylashgan. Abu Isʼhoq Istahriyning „Kitob masolik va almamolik“ („Mamlakatlar yoʻllari toʻgʻrisida kitob“)ida ham Bosand deb taʼriflangan. "Hudud ulolam"da Bosand koʻp sonli va jangovar aholili mustahkam joydir, deyilgan. Bosand Chagʻoniyon markazidan Temir qapigʻ orqali Samarqandga boradigan savdo yoʻli ustida joylashgan.
Uylarning tashqi tarafi rang-barang matolar - so'zana bilan bezatilgan. Devorlar yonidagi stollarda sopol idishlar va ehtiyot qismlar mavjud.Boysun (Wayback Machine saytida 2021-05-24 sanasida arxivlangan)
Arxeologik manbalarga koʻra, Bosandda hayot ilk oʻrta asrlardan moʻgʻullar istilosigacha davom etgan. Moʻgʻullar bosqinida vayron boʻlgan shahar keyinroq qayta tiklangan. Boysun mavzesi "Zafarnoma"da ham qayd etilgan. 19-asrda Boysun Buxoro amirligi davrida Surxondaryodagi uchta beklikdan birining markazi boʻlib, unda badavlat oʻzbek aholisi yashagan.
Etimologiyasi
Chigʻatoy ulusi tarkibiga mansub koʻchmanchi turk qavmlari unga „Boysun“ deb nom berganlar. „Boysun“ atamasi qadimiy turkiycha „boy“ va „sin“dan olinib, „ulugʻ togʻ“ yoxud „katta togʻ“ maʼnosini anglatgan. Qadimiy turkiy qavmlarda boshqa narsalarga sigʻinishlar qatorida toqqa sigʻinish ham mavjud boʻlib, togʻlar muqaddas sanalgan. Mahalliy rivoyatlarga koʻra, bu yerda qadimdan turkiy qavmlarning badavlat kishilari yashagan boʻlib, „Biysun“ atamasi „boylar qishlogʻi“ maʼnosini anglatgan.
Transporti, infratuzilmasi
Boysunning janubiy qismidan viloyatlararo avtomobil yoʻllari oʻtgan. Shahar aholisi kulolchilik, temirchilik, zargarlik, kashtachilik, duradgorlik, kosibchilik, qandolatchilik bilan shugʻullanadi. „Ishonch“ aksiyadorlik jamiyati korxonasida asosan shoyi, jumladan abrli atlas, beqasam, trikotaj kiyimlar, toʻnchoponlar tayyorlanadi. Boysunda 5 umumiy taʼlim maktabi, sport va musiqa maktablari, mehribonlik uyi, 2 kinoteatr, 6200 oʻrinli stadion, klub, 10 kutubxona, 2 poliklinika, qishloq vrachlik shoxobchalari, sanitariya-epidemiologiya stansiyasi, oʻrmonchilik xoʻjaligi bor. Boysunning oʻrtasidan Hangaronsoy kesib oʻtgan.
Madaniyati
Boysunda mashhur „Shalola“ va „Shiru shakar“ folklor-etnografik ansambllari faoliyat koʻrsatmoqda. Bular YUNESKOning Umumjahon nomoddiy yodgorliklar roʻyxatiga kiritildi. „Alpomish“ dostoni yaratilganligining 1000-yilligini nishonlash munosabati bilan Boysunda dam olish va sport inshootlariga ega boʻlgan "Alpomish" bogʻi, "Alpomish" muzeyi tashkil etildi.
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Boysun — O‘zbekistonning Surxondaryo viloyatidagi shahar va ma’muriy markaz. Boysun tumani markazi hisoblanadi. Bu shahar qadimiy tarixga ega bo‘lib, o‘zining boy madaniy merosi va tabiiy go‘zalliklari bilan mashhur.
Geografik joylashuvi
Boysun Surxondaryo viloyatining g‘arbiy qismida joylashgan. Hududi tog‘li va tepaliklar bilan o‘ralgan bo‘lib, iqlimi yumshoq kontinental. Shahar atrofidagi tabiiy manzara juda chiroyli, tog‘lar, g‘orlar va daryolar mavjud.
Tarixi
Boysun qadimdan mavjud bo‘lib, O‘zbekistonda qadimiy madaniyatlar va sivilizatsiyalar markazi sifatida tanilgan. Shaharda ko‘plab qadimiy arxeologik yodgorliklar, tarixiy obidalar saqlanib qolgan. Shuningdek, Boysun qadimiy Buxoro va Samarqand yo‘llari chorrahasida joylashgani sababli savdo va madaniy almashinuv markazi bo‘lib kelgan.
Madaniyati
Boysun o‘zining an’anaviy hunarmandchiligi bilan mashhur. Maxsus kasb sifatida gilam to‘qish, zardo‘zlik va boshqa xalq hunarmandchiligi rivojlangan. Shuningdek, Boysun xalqining urf-odatlari, xalq qo‘shiq va raqslari, bayram an’analari juda boy.
Boysun madaniyati va merosi
Boysun madaniy makoni UNESCO tomonidan e’tirof etilgan madaniy meros maskanlaridan biridir. Bu ham yurtning madaniy rang-barangligini ko‘rsatadi.
Tabiiy go‘zalliklar
Boysunning tog‘li manzaralari, g‘orlari, ko‘llari sayyohlarni o‘ziga jalb etadi. O‘z hududida Boysun tog‘lari va ularning tabiiy go‘zalligi bilan mashhur. Bu hududda tog‘chang‘ichlar, sayr qilish uchun yo‘llar va tabiat muxlislari uchun ko‘plab imkoniyatlar mavjud.
Iqtisodiyoti
Boysunning iqtisodiyoti asosan qishloq xo‘jaligi, chorvachilik, shuningdek, kichik sanoat tarmoqlariga tayangan. Hududdagi yer maydonlarida bug‘doy, paxta va boshqa ekinlar yetishtiriladi.
Transport va infrastruktura
Boysun Surxondaryo viloyatining boshqa shahar va qishloqlariga yo‘l-transport tizimi orqali bog‘langan. Shahar infratuzilmasi doimiy ravishda rivojlanmoqda, yangi maktablar, kasalxonalar va boshqa ijtimoiy obyektlar qurilmoqda.
Xulosa qilib aytganda, Boysun o‘zining tabiiy go‘zalligi, qadimiy tarixi va boy madaniyati bilan ajralib turadigan muhim shaharlardan biridir. U nafaqat mahalliy aholi, balki xalqaro sayyohlar uchun ham qiziqarli joy hisoblanadi.