Botallo yo'li
Botallo yoʻli (16-asr italyan vrachi L. Botallo nomidan) (ductus Botallo), arterial yoʻl — quruqlikda yashovchi umurtqalilar embrionida oʻpka arteriyasini orqa aortasi bilan bogʻlaydigan 6arterial yoyning yuqori bulimi. Yurakning oʻng qorinchasi (yoki bir butun qorinchaning oʻng boʻlagi)dan kelgan qonning kupi hali takomil etmagan kichik qon aylanish doirasidan oʻtmay, Botallo yoʻli orqali aortaga boradi. Koʻpchilik hayvonlar tugʻilganidan keyin bu yoʻl berkilib, boylamga aylanib ketadi.
Odamlarda Botallo yoʻli homilaning oʻpka arteriyasini aorta bilan bogʻlaydi. Ona krrnidagi embrion taraqqiyoti davrida bolaning oʻsishi uchun zarur boʻlgan oziq moddalar, kislorod ona qoni orqali homilaga boradi. Onadan keladigan >d kislorodli qonning bir qismi yurakt ning oʻng boʻlmasiga quyilib, koʻp qis| mi ovalsimon teshik orqali chap boʻlmaI chaga, qolgan qismi oʻng qorinchaga, undan oʻpka arteriyasiga oʻtadi. Lekin homilada oʻpka hali ishlamasligi tufayli oʻpka arteriyasidagi qon yurakning embrion rivojlanishida paydo boʻlgan arteriya yoʻli orqali aortaga quyilib tanaga tarqaladi. Bola tugʻilishi bilan mustaqil qon aylanish boshlanib, kislorod almashishi oʻpka orqali bajariladi, natijada arteriya yoʻli puchayib, biriktiruvchi toʻqimali boylamga aylanadi. Baʼzan Botallo yoʻli berkilmay qolib, qon aylanishi keskin buziladi (qarang Yurak porogi), bunday hollarda albatta jarroxlik usuli qoʻllaniladi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Botallo yo‘li (yoki Botallo o‘tgichi, lotinchadan ductus arteriosus) — bu bolaning homilalik davrida yurak va o‘pka orasida qon oqimini ta’minlovchi muhim qon tomiri hisoblanadi. U tug‘ilganda odatda yopiladi va keyin bosqichda yo‘qlikka aylanadi.
Botallo yo‘lining vazifasi
Homilada o‘pka hali nafas olish uchun faol ishlamaydi, shuning uchun qon kislorod bilan o‘pkadan emas, balki ona qoni orqali to‘yintiriladi. Botallo yo‘li (ductus arteriosus) o‘pka arteriyasi bilan aorta orasini bog‘lab, qonning o‘pkaga borishini cheklaydi va qon oqimini bir yo‘nalishda yo‘naltirishga yordam beradi. U orqali qisman kislorod bilan to‘yintirilgan qon to‘g‘ridan-to‘g‘ri aortaga oqadi.
Tug‘ilgandan keyingi o‘zgarishlar
Tug‘ilgandan so‘ng, bolaning o‘pkalari faol holatga kiradi va nafas olish boshlanadi, bu esa qon aylanishining yangi tizimini talab qiladi. Shu sababli, Botallo o‘tgichi odatda bir necha kun ichida yopiladi. Agar bu o‘tgi yopilmasa, shuni Patent ductus arteriosus (PDA) deb atashadi.
Patent ductus arteriosus (PDA) nima?
Patent ductus arteriosus — Botallo yo‘lining tug‘ilgandan keyin ham yopilmay qolishi holatidir. Natijada, yuqori bosimdagi aortadagi qon past bosimdagi o‘pka arteriyasiga o'tib, o‘pkaning ortiqcha qon bilan ta’minlanishiga olib keladi. Bu esa:
- Yurakning ortiqcha yuklanishi
- O‘pkalarda qon bosimining oshishi
- Nafas qiyinchiliklari
- Tez charchash va o‘sishda kechikish
kabi muammolarga sabab bo‘lishi mumkin.
Botallo yo‘li bilan bog‘liq kasalliklar va ularning davosi
Patent ductus arteriosus kichik bo‘lsa, ba’zan u o‘z-o‘zidan yopilishi mumkin. Biroq, ko‘pincha tibbiy aralashuv talab qilinadi. Davolash usullari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- Dori-darmon davosi: Yuqorida yopilishni rag‘batlantiruvchi prostaglandinlar antagonisti (masalan, ibuprofen yoki indometatsin) beriladi.
- Kattalashgan PDA holatida: Kateterizatsiya yoki jarrohlik yo‘li bilan yopish amalga oshiriladi.
Xulosa
Botallo yo‘li homilalikda qon aylanishining maxsus qismidir, tug‘ilgandan so‘ng esa u yopilishi zarur. Agar yopilmasa, bu holat yurak va o‘pka faoliyatining buzilishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun tug‘ilgan chaqaloqlarda yurak faoliyati diqqat bilan kuzatiladi va zarurat bo‘lsa, vaqtida tibbiy yordam ko‘rsatiladi.