BOSHQARUV TARTIBIGA QARSHI JINOYATLAR — O’zbekistonda maxsus boshqaruv tartib-qoidalariga rioya qilmaslik, davlat muassasalari yoki jamoat birlashmalarining me’yoriy ish faoliyatini buzishda yoxud hokimiyat vakillarining me’yoriy faoliyat tartibiga tajovuz qilishda ifodalangan g’ayriqonuniy harakatlar. Odil sudlovga qarshi, xo’jalik faoliyati va jamoat xavfsizligi sohasidagi jinoyatlar ham ma’lum darajada boshqaruv tartibiga tajovuz qiladi. Boshqaruv tartib qarshi jinoyatlarni shartli ravishda sub’yektiga qarab, 2 guruhga bo’lish mumkin: 1) mansabdor shaxslar tomonidan sodir qilinadigan jinoyatlar (O’zbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksi, 205-210-moddalar); 2) mansabdor bo’lmagan har qanday shaxslar tomonidan sodir qilinadigan jinoyatlar (O’zbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksi, 211 — 229-moddalar). Faqat 18 yoshga to’lgan mansabdor shaxsgina 1-guruhga kiruvchi jinoyatlarning sub’yekti bo’la oladi va uni ayblash uchun bu jinoyatlar faqat hokimiyat yoki mansab vakolati bilan bog’liq holda sodir qilingan bo’lishi shart. Mansabdor bo’lmagan shaxslar bunday jinoyatlarning bajaruvchisi bo’la olmaydi, ammo ularda ishtirokchi sifatida qatnashishi mumkin. Masalan, pora olish bir guruh shaxslar tomonidan sodir etilgan bo’lsa (210-modda, 2-qism, “g” bandi), ularni ayblash uchun guruh a’zolarining barchasi mansabdor shaxs bo’lishi, mansab vakolati yuzasidan pora beruvchining manfaatlari uchun muayyan harakatlarni bajara olishi, jinoyatlar mansabdor shaxslarning faqat hokimiyat yoki mansab vakolati bilan bog’liq holda sodir qilingan bo’lishi shart. Mansabdor shaxsning o’z hokimiyat yoki mansab vakolatini suiiste’mol qilishi, hokimiyat yoki mansab vakolati doirasidan chetga chiqishi, mansabga sovuqqonlik bilan qarashi, o’z xizmat vazifasi yuzasidan bajarishi shart yoki mumkin bo’lgan harakatlarni qasddan bajarmasligi, g’arazgo’ylik yoki boshqa manfaatlarni ko’zlab, rasmiy hujjatlarga bila turib, soxta ma’lumotlar va yozuvlar kiritishi, hujjatlarni qalbakilashtirishi yoki bila turib, soxta hujjatlar tuzishi va taqdim etishi, o’z xizmat mavqeidan foydalangan holda pora olishi kabi harakatlari ham boshqaruv tartibiga putur yetkazadi. Mansabdor shaxsni mazkur jinoyatlarda ayblash uchun uning qilmishlari tufayli fuqarolarning huquqlari yoki qonun bilan qo’riqlanadigan manfaatlariga yoxud davlat yoki jamoat manfaatlariga jiddiy yoki ko’p miqdorda zarar yetkazilishi asos bo’la oladi (O’zbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksi, 205—210-moddalar). Pora olish berishda vositachilik qilish, xizmatchini pora evaziga og’dirish, tovlamachilik bilan haq berishni talab etish, davlat ramzlariga hurmatsizlik qilish, faoliyati taqiqlangan jamoat birlashmalari tuzish, yig’ilishlar, mitinglar, ko’cha yurishlari yoki namoyishlar o’tkazish tartibini buzish, taqiqlangan ish tashlashga rahbarlik qilish yoki favqulodda holat sharoitida korxona, muassasa yoxud tashkilotlar ishiga to’sqinlik qilish va boshqalar ham (O’zbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksi, 211 229-moddalar) belgilangan boshqaruv tartibini amalga oshirishga zarar yetkazadi.
Manba
O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi
Sun'iy intellekt javobi:
Boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlar haqida ma'lumot
Boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlar — bu davlat yoki jamiyatda mavjud bo‘lgan boshqaruv tizimini, uning qonuniy tartib-qoidalarini buzishga qaratilgan harakatlar yoki qarama-qarshi faoliyatlar hisoblanadi. Bu jinoyatlar asosida davlat organlari va jamiyatning xavfsizligi, barqarorligi va qonun ustuvorligini ta’minlash maqsadida, tegishli qonun normalari bilan javobgarlik belgilab qo‘yiladi.
Boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlarga misollar
Davlat hokimiyatiga tajovuz qilish — davlat boshqaruvining qonuniy faoliyatiga tahdid solish yoki uni zo‘ravonlik yo‘li bilan ag‘darishga qaratilgan harakatlar.
Hokimiyat vakolatlaridan suiiste’mol qilish — mansabdor shaxslarning o‘z vakolatini noqonuniy tarzda ishlatgani, shaxsiy manfaatlari uchun foydalanishi.
Qonunbuzarliklarni yashirish yoki qonunni buzishga yordam berish — davlat idoralari faoliyatida qonunni buzganlarni himoya qilish yoki ularni jazodan qutqarish.
Hokimiyat organlariga qarshi qarshi fitna yoki isyon tashkil etish — davlat boshqaruv tizimini o‘zgartirishga yoki uning barqarorligini buzishga qaratilgan harakatlar.
Rasmiy hujjatlarni buzish yoki soxtalashtirish — boshqaruv jarayoniga aloqador hujjatlarni soxtalashtirish yoki ularga noqonuniy aralashish.
Jinoyat qonunchiligida boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlar
Ko‘pgina mamlakatlarning jinoyat kodekslarida boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlar bo‘yicha alohida bo‘limlar mavjud. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida davlat hokimiyatiga, mansabdor shaxslarga, sud organlariga qarshi jinoyatlar alohida ko‘rsatilgan.
Jazolar va oqibatlari
Boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlar aniq turlariga ko‘ra, jarimalar, ozodlikdan mahrum qilish, mansabdan chetlashtirish kabi jazo choralarini o‘z ichiga oladi. Bu jinoyatlar davlat xavfsizligi va inson huquqlarini himoyalash nuqtai nazaridan juda jiddiy sanaladi.
Nima uchun boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlarga qarshi kurashish muhim?
Davlat boshqaruvining barqarorligi va qonun ustuvorligini ta'minlash.
Fuqarolar huquq va erkinliklarini himoya qilish.
Ijtimoiy tartib va xavfsizlikni saqlab qolish.
Davlat va jamiyatning mehnat samaradorligi va rivojlanishini kafolatlash.
Xulosa
Boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlar — bu mamlakatning siyosiy va huquqiy tizimini buzishga qaratilgan jinoiy xatti-harakatlar bo‘lib, ularga qarshi qat’iy choralar ko‘rilishi zarurdir. Shu bilan birga, ushbu jinoyatlar bilan samarali kurashish uchun huquqiy ongni oshirish va qonuniy me’yorlarga rioya qilish muhim hisoblanadi.
Loyiha rivoji uchun hayriya qiling: 9860 3501 4465 8134. @Shaka_rj Maqsad sun'iy intellekt javoblarini ko'paytirish