Bosh Miyaning Pastki Ortig‘i
Gipofiz (lotincha: hypophysis — oʻsiq), bosh miyaning pastki ortigʻi — odam va umurtqali hayvonlar inki sekresiya bezlaridan biri; u kalla suyagi asosidagi turk egarida joylashadi boʻlib, gipofizar oyoqcha deb atalgan maxsus tuzilma orqali bosh miya bilan birikkan. Moddalar almashinuvi, shuningdek, boshqa ichki sekresiya bezlari faoliyatini boshkaradigan bir qancha peptid gormonlar ishlab chiqaradi. Vazni 0,5—0,6 g. Gipofizning oldingi, oʻrta va orqa boʻlagi bor. Oldingi boʻlak butun bezning 70% ni tashkil etadi, u qon tomirlari juda koʻp boʻlgan zich bezsimon toʻqimadan iborat. Bu boʻlak boshqa bezlarga qaraganda gormonlar hosil qilish jihatidan eng faol hisoblanadi. U 7 xil gormon ajratadi; bular orasida organizmni oʻstiradigan gormon bor, u toʻqimalarda yuz beradigan biokimyoviy jarayonlarga bevosita taʼsir koʻrsatadi; Gipofizning boshqa gormonlari ichki sekresiyaning boshqa bezlari orqali taʼsir etadi. Shu bois ular tropgormonlar (yun. tropos — yoʻnalish) deb nomlanadi. Bularga buyrak usti bezlari poʻstlogʻining faoliyatini stimullovchi adrenokortikotrop; qalqonsimon bez faoliyatiga taʼsir qiluvchi tireotrop; jinsiy bezlarga taʼsir qiluvchi gonadotrop; sut bezlari funksiyasini stimullovchi prolaktin va b. kiradi.
Oʻrta boʻlak toʻqimalarda melanin pigmentining hosil boʻlishi va taqsimlanishini, koʻzning toʻr pardasida esa koʻruv purpurini tartibga solib turadigan gormon ishlab chiqaradi. Orqa boʻlak ancha kichik va miya gipofizar oyoqchasining goʻyo davomi hisoblanadi. Unda bezsimon toʻqima boʻlmaydi va tuzilishiga koʻra nerv toʻqimasiga juda uxshab ketadi. Shu sababli u neyro-gipofiz deb ataladi; bu boʻlak gormonlar ajratmaydi; u gormonlarning oʻziga xos yigʻiladigan joyidir; bu yerda vazopressin va oksitotsin gormonlari tuplanib boradi, bular gipotalamus yadrolarida hosil boʻlib, u yerdan Gipofizning orqa boʻlagiga tushadi. Gipofiz gormonlari oqsildan tashkil topgan, ularning kimyoviy tuzilishi aniqlangan va koʻpchiligi sintez qilingan. Ular endokrin va b. kasalliklarni davolashda qoʻllaniladi. Moddalar almashinuvi, gormonal regulyatsiya va oʻsishni nazorat qilishda Gipofizning ahamiyati muhim.
Yana qarang
Adabiyotlar
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Bosh miyaning pastki ortig‘i (ingliz tilida - Inferior Colliculus) — bu o‘rta miyaning bir qismi bo‘lib, uning asosiy vazifasi eshitish signallarini qayta ishlash va ularni yuqori ko‘rish markazlariga uzatishdir. Pastki ortiq, o‘rta miyaning („midbrain“) orqa tomonida joylashgan, "tuberculum quadrigeminum"ning pastki qismi hisoblanadi. Bu tuzilma ikki qismdan — pastki ortiqiv va yuqori ortiqivdan tashkil topgan.
Quyida bosh miyaning pastki ortig‘i haqida batafsil ma’lumot keltirilgan:
Tashkiliy tuzilishi
- Pastki ortiqlar juft bo‘lib, o‘rta miyaning dorsal yuzasida, yuqori ortiqlarning ostida joylashgan.
- Ular eshitish yo‘liga tegishli bo‘lib, eshitishga oid signalarning markazi sifatida xizmat qiladi.
- Pastki ortig‘i asosan qorachiq (colliculus) shaklida bo‘ladi va o‘rta miyadagi eng katta yadro hisoblanadi.
Vazifalari
- Eshitish signalini qayta ishlash: Pastki ortiq eshitish yo‘lidagi signalni qabul qilib, uni integratsiyalash va qayta ishlash vazifasini bajaradi. Bu signal tovushlarning masofasini va yo‘nalishini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi.
- Signalni yuqori markazlarga uzatish: Eshitish signallari pastki ortiqdan talamusga (masalan, medial genikulyar tanacha) uzatiladi va undan keyin bosh miya korteksining eshitish sohalariga yetkaziladi.
- Refleks reaksiyalar: Pastki ortiq bosh miya eshitish reflekslarining yuzaga kelishida qatnashadi, masalan, kutilmagan tovushga qarab bosh yoki tananing yo‘nalishini o‘zgartirish.
Klinik ahamiyati
- Pastki ortiqning shikastlanishi eshitish qobiliyatining kamayishi yoki yo‘qolishiga olib kelishi mumkin.
- Ba’zi eshitish bilan bog‘liq nevrologik buzilishlar yoki tinnitus kasalligi sabablaridan biri pastki ortiqdagi dysfunksiya bo‘lishi mumkin.
Xulosa
Bosh miyaning pastki ortig‘i eshitish tizimining muhim qismi bo‘lib, eshitish signalini qayta ishlashda va uning yuqori markazlarga uzatilishida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bu tuzilmaning me’yordan tashqari holati eshitish tizimidagi turli patologik holatlar bilan bog‘lanadi.
Agar sizga bosh miyaning boshqa qismlari yoki uning tuzilishi haqida ham qo‘shimcha ma’lumot kerak bo‘lsa, so‘rashingiz mumkin.