Bor Postulatlari

Bor nazariyasi

Nils Bor Rezerford tajribalarida kuzatilgan, lekin klassik fizika tushuntira olmaydigan natijalarni, qonuniyatlarni tushuntirishda o'zining vodorod atomi tuzilishi modelini taklif qildi(1913) Bor modeli vodorod atomi tuzilishining birinchi muvaffaqiyatli modeli bo‘lib, atom tuzilishi to‘g‘risidagi tasavvurlarning rivojlanishida muhim o‘rin tutdi. Bor modeli de-Broyl gipotezasining vujudga kelishida ham katta ahamiyatga ega bo‘ldi. Atom nurlanishi spektridagi qonuniyatlar, atomdagi energetik sathlar birinchi marta Bor tomonidan tushuntirildi. Vodorod atomi tuzilishining Bor taklif qilgan modeli uning quyidagi postulatlarida asoslanadi:

elektronning impuls momenti L=mʋr=nħ (n=1,2,3,...) (1) shartni qanoatlantiradigan statsionar orbitalargina mavjud bo‘ladi. Bunday orbitalar ijozat etilgan statsionar orbitalar deyiladi. Atomdagi statsionar orbitalar kvantlangan bo‘lib, diskret energetik sathlarni hosil qiladi.

Bu formuladan, ν=(Ei-Ef)/h (3). (3) formulada E-birinchi orbita energiyasi, E-ikkinchi orbita energiyasi va ν-chiqarilgan energiya chastotasi.

Kamchiliklari

Yuqorida keltirilgan postulatlar asosida vodorod atomining birinchi muvaffaqiyatli modeli tuzildi. Bu modelda hisoblashlar doiraviy orbitalar uchun bajariladi.Bor modeli atom statsionar holatda nima uchun energiya nurlamasligini tushuntira olmaydi. Bundan tashqari, elektron yadro atrofida doiraviy orbita bo‘ylab harakatlanishini tajribada ko'rsatish mumkin emas. Shuning uchun Bor modelining tadbig'da ma’lum cheklashlar mavjud. Keyinchalik spektroskopiyada qilinayotgan yangi kashfiyotlarga Bor modeli javob bera olmadi.

Havolalar

Adabiyotlar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Bor postulatlari kvant mexanikasining asosiy tamoyillaridan biri bo‘lib, elektronlarning atom va molekulalardagi xulq-atvorini tushuntirish uchun ishlab chiqilgan. Ularni nemis olimi Niels Bor 1913-yilda atom tuzilishini tavsiflash uchun taklif etgan. Bor postulatlari yordamida atomlarning spektral chiziqlari va elektronlarning energiya darajalari qanday shakllanishi tushuntiriladi.

Bor postulatlarining asosiy mazmuni quyidagicha:

Elektronlar atom atrofida faqat ma’lum energiya darajalarida harakat qilishi mumkin
Borning fikriga ko‘ra, elektronlar doimiy orbitallarda aylanadi va ularning energiyalari kvantlangan bo‘ladi, ya’ni faqat aniq qiymatlar qabul qilinadi. Bu orbitallar «stasionar holatlar» deb ataladi va elektronlar shu holatda energiya yo'qotmasdan harakat qiladi.
Elektron faqat orbitallar o‘rtasida o‘tishda energiya yutadi yoki chiqaradi
Elektron bir orbitadan boshqasiga o‘tishi uchun aniq miqdorda energiya (kvant energiyasi) yutishi yoki chiqarishi zarur. Bu energiya farqi foton ko‘rinishida spektral chiziq sifatida namoyon bo‘ladi.
Elektronning impuls momenti kvantlangan bo‘ladi
Elektronning orbitadagi impuls momenti ( L = n\hbar ) shaklida bo‘lib, bunda ( n ) — butun son (kvant-son), (\hbar) esa reduktsiyalangan Plank doimiysi. Bu postulat elektron orbitasi energiyalarining kvantlanishini asoslaydi.

Bor postulatlari kvant mexanikasini rivojlantirishda muhim bo‘ldi va keyinchalik Schrödinger tenglamasi va boshqa nazariyalar orqali yanada kengaytirildi. Ular klassik mexanikaning atom darajasidagi muammolarini hal qilishga yordam berdi va atom spektrining izchil tushuntirishiga sabab bo‘ldi.

Xulosa qilib aytganda:
Bor postulatlari atomdagi elektronlarning energiya darajalari kvantlanganligini, elektronlarning faqat ma’lum orbitada harakatlanishini, va energiya o‘zgarishlari fotonlar chiqishi yoki yutilishi bilan bog‘liqligini ifodalaydi. Bu nazariya atomning barqarorligini va spektral chiziqlarini tushuntirishda muhim ahamiyatga ega.