Bolonya deklaratsiyasi
Bolonya deklaratsiyasi (toʻliq, 1999-yil 19-iyunda Bolonyada chaqirilgan Yevropa taʼlim vazirlarining Qoʻshma deklaratsiyasi) Bolonya jarayonining asosiy yoʻnaltiruvchi hujjatidir. U 1999-yilda Bolonyada boʻlib oʻtgan yigʻilishda Yevropaning 29 davlati taʼlim vazirlari tomonidan qabul qilingan.
Deklaratsiyada talabalar va bitiruvchilar bir mamlakatda olingan taʼlim darajalaridan boshqa bir mamlakatda keyingi taʼlimni olish uchun qabul normalariga asosan foydalangan holda mamlakatlar oʻrtasida erkin harakatlana olish imkonini beruvchi Yevropa oliy taʼlim hududini yaratish taklif qilindi.
Belgilangan asosiy maqsadlar quyidagicha edi:
Bergen yigʻilishi keyinchalik bu masaladagi ikkinchi nuqtani aniqladi va Buyuk Britaniya terminologiyasida (eng kamida qisman koʻplab Evropa mamlakatlari tomonidan) qabul qilingan uch yillik birinchi darajali bakalavr, undan keyin esa, magistr boʻlishi kerak boʻlgan uch bosqichli malaka loyihasini ishlab chiqdi. Doktorlik darajasi „keng koʻlamli ishlarni amalga oshirgan holda oʻrganilgan va oʻrganilmagan bilimlar doirasida kengayib boruvchi original tadqiqotlar orqali qoʻshgan hissasi“ uchun beriladigan daraja boʻlishi belgilandi.
Bolonya deklaratsiyasi keyinchalik Yevropa Ittifoqi vazirlari oʻrtasida bir qator uchrashuvlar oʻtkazdi. Har bir yigʻilish oʻz muhokamalari asosida kommyunike ishlab chiqdi. Bugungi kunga kelib, Praga kommyunikesi (2001), Berlin kommyunikesi (2003), Bergen kommyunikesi (2005), London kommyunikesi (2007), Leuven va Luven-la-Neuve kommyunikesi (2009) kiradi.
Yevropa Komissiyasi (Yevropa hamjamiyatlari, 2009-yil fevral) „ECTS foydalanuvchilari uchun qoʻllanma“, , shu jumladan, „Milliy qoidalarning umumiy koʻrinishi (…)“ va „Proklamatsiya statusi“ni chop etdi.
2010-yil mart oyida Budapesht va Vena shaharlarida 2010-yilgi Bolonya vazirlarining yillik konferensiyasi boʻlib oʻtdi. Unda Budapesht-Vena deklaratsiyasi eʼlon qilindi.
Kommyunikelar Bolonya deklaratsiyasining Yevropa oliy taʼlim hududi maqsadiga erishish yoʻlida muvaffaqiyatga erishilayotganligini koʻrsatadi, biroq bu umumbashariy holatda kutilgan natija sifatida qabul qilinmagan .
Budapesht-Vena deklaratsiyasiga koʻra, navbatdagi vazirlar yigʻilishi 2012-yil 26-27-aprel kunlari Buxarestda boʻlib oʻtdi .
Manbaalar
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Bolonya deklaratsiyasi — Yevropa oliy ta’lim makonini yaratish va integratsiyalashuvini ta’minlash maqsadida 1999-yilda imzolangan xalqaro hujjat. U Yevropadagi oliy ta’lim tizimlarini yagona, moslashtirilgan va raqobatbardosh tizimga aylantirish uchun asos yaratadi. Deklaratsiya nomi uning qabul qilingan shahridan — Italyaning Bolonya shahridan kelib chiqqan.
Bolonya deklaratsiyasining asosiy maqsadlari:
- Yevropa oliy ta’lim makonini yaratish — talabalarning, o‘qituvchilarning va ilmiy xodimlarning erkin harakatlanishini ta’minlash.
- Qarindosh malaka tizimlarini joriy etish — xalqaro tan olinishni osonlashtirish uchun diplomlar va sertifikatlarning qo‘shma tizimi.
- Qobilyatlarning (kvalifikatsiyaning) o‘zaro tan olinishi — talaba boshqa davlatda o‘qigan ta’limini ishlatishi uchun zarur.
- Uch bosqichli ta’lim tizimi — bakalavr (odatda 3-4 yil), magistratura (odatda 1-2 yil) va doktorantura.
- Ta’lim sifatini kafolatlash va oshirish — yevropa davlatlari orasida oliy ta’lim sifatini umumiy standartlar bilan nazorat qilish.
- Yevropa kredit transfer tizimi (ECTS) — talabaning akademik yuklamasini o‘lchash va boshqa davlatlarda ham baholash osonligi uchun.
Bolonya jarayoni
Bolonya deklaratsiyasini imzolagan davlatlar keyinchalik muntazam ravishda yig‘ilishlar o‘tkazib, oliy ta’lim tizimini modernizatsiya qilish va uni yanada uyg‘unlashtirish ustida ish olib boradi. 2020-yillarga kelib, Bolonya jarayoniga 48 ta davlat qo‘shilgan.
O‘zbekiston va Bolonya deklaratsiyasi
O‘zbekiston ham Bolonya jarayoniga doir islohotlarni joriy qilishga intilmoqda. Bu mamlakat oliy ta’lim tizimini xalqaro standartlarga moslashtirish, diplomlarning xalqaro miqyosda tan olinishi, ta’lim sifatini yaxshilash borasida muhim qadamlardan biridir.
Bolonya deklaratsiyasining ahamiyati
- Talabalar va o‘qituvchilar uchun imkoniyatlar kengayadi.
- Diplomlarning xalqaro tan olinishi yevropa bozorida ham, boshqa qit’alarda ham ish topishga yordam beradi.
- Oliy ta’lim sifatining oshishi mamlakatlarning raqobatbardoshligini kuchaytiradi.
- Davlatlar o‘rtasida o‘quv dasturlarini va ilmiy tadqiqotlarni uyg‘unlashtirish mumkin bo‘ladi.
Yuqoridagi ma’lumotlardan ko‘rish mumkinki, Bolonya deklaratsiyasi Yevropa hamda boshqa mintaqalardagi oliy ta’lim tizimini yagona va barqaror tizimga aylantirishda muhim o‘rin tutadi.