BOG’LAMA

BOG’LAMA (grammatikada) — gapda ega va kesimni biriktiruvchi vosita. Bog’lamalar o’z leksik ma’nosini yo’qotib, yordamchi so’z vazifasini bajaradi. Ular lug’aviy birlik holatida o’z leksik ma’nosiga ega bo’lishi mumkin, lekin yordamchi so’z sifatida Grammatik vazifani bajarishda undan xoli bo’ladi. Bog’lama predikativlikni shakllantiradi va ot kesimga qo’shilib, uning modallik, zamon, mayl, shaxs-son ma’nolarini ifodalaydi. U “bo’l” fe’li va to’liqsiz fe’lning “edi”, “ekan”, “emish” shakllaridan iborat. Predikativlik qo’shimchalari ham Bog’lama vazifasini o’taydi va modallik, zamon, shaxsson munosabatlarini bildiradi. Masalan, “men bog’bon bo’laman”, “Men bog’bondir”, “men bog’bon” va hokazolar. Bog’lama vazifasini yana “kel”, “sana”, “hisobla”, “ata” kabi fe’llar ham bajara oladi. Bog’lama ot kesimlarni shaxsson jihatdan ega b-n moslashtiradi, ya’ni ega va kesimning o’zaro moslashuv bog’lanishini ta’minlaydi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Bog‘lama — bu tilshunoslikda va adabiyotshunoslikda keng qo‘llaniladigan atama bo‘lib, u bir nechta grammatik, sintaktik yoki stilistik jihatdan bog‘langan so‘zlar yoki so‘z birikmalaridan tashkil topgan bir butunni anglatadi.

Bog‘lamaning turlari va uning tavsifi

Grammatik bog‘lama:
Bu turdagi bog‘lama ichida so‘zlar o‘rtasida grammatik munosabatlar mavjud bo‘ladi. Masalan, ot va sifat, ot va ot o‘rtasidagi bog‘lanishlar.
Masalan: yangi kitob, qizil buva.
Sintaktik bog‘lama:
Sintaktik bog‘lama bir necha so‘zning gap ichida qandaydir ma'noni ifodalab, o‘zaro bog‘liq bo‘lib kelishidir. Masalan, gapdagi qo‘shimcha so‘zlar bog‘lamalari.
Masalan: Viloyatda navbatdagi konferensiya bo‘lib o‘tadi.
Stilistik bog‘lama:
Bu — ko‘proq lug‘aviy-madaniy va ifadaviy jihatidan yaqin so‘zlarning bir butun sifatida qabul qilinishi. Masalan, frazeologizmlar, maqollar, idiomalar.
Masalan: Bosh bilan yurish (ya’ni aqlli bo‘lish).

Bog‘lamaning o‘ziga xos xususiyatlari

Birligining yo'qligi: Bog‘lama — bu mustaqil so‘z emas, balki bir necha so‘zlardan tashkil topgan, ma’nosi va funksiyasi bo‘yicha bir butun bo‘lgan birlik.
Grammatik bog'lanish: Bog‘lamadagi so‘zlar o‘rtasida grammatik va leksik bog‘lanish mavjud bo‘lib, ular bir-biriga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir ko‘rsatadi.
Ma’no birligi: Bog‘lama so‘zlardan tashkil bo‘lsa-da, ular birga ishlaganda ma’nosi kengayadi yoki o‘zgaradi, ba’zida esa butun so‘zdan ko‘proq ma’no ifodalaydi.

Bog‘lamaning lug‘at va nutqdagi o‘rni

Bog‘lamalar tilning rivojlanishi va nutqning boyligi uchun muhim ahamiyatga ega. Ular yordamida fikrni aniqroq, boyroq ifodalash mumkin bo‘ladi. Badiiy asarlarda bog‘lamalar yordamida rang-barang va jonli tasvirlar yuzaga keladi.

Xulosa:

Bog‘lama — bu so‘zlar o‘rtasidagi grammatik va ma’no jihatdan bog‘lanish bo‘lib, u til va nutq tarkibida katta rol o‘ynaydi. Bog‘lamaning turlari ko‘p bo‘lib, ularning har biri tilning tushunilishi va ifodalanishida muhim vazifani bajaradi.