Biyaz Ruslar
Belaruslar — xalq, Belarus respublikasining asosiy aholisi (7,9 mln. kishidan ortiq, 1992). Shuningdek, Rossiya Federatsiyasi (1206 ming kishi), Ukraina (440 ming kishi). Qozogʻiston (183 ming kishi), Latviya (120 ming kishi), Litva (63 ming kishi), Oʻzbekiston (63 ming kishi), Estoniya (27,7 ming kishi)da ham yashaydi. Polshada 300 ming kishiga yaqin. Belarus tilida soʻzlashadi. Dinga eʼtiqod qiluvchilari — asosan pravoslavlar, qisman katoliklar ham bor.
Alifbosi kirillitsaga asoslangan.
Masihiylik diniga mansub, ichinora katoliklar ham bor. Belaruslar sharqiy slavyan xalqlariga mansub.
Tarixi
Belarus xalqining etnik asosini sharqiy slavyan qabilalari: dregobichlar, krivichlar, radimichlar, drevlyanlar, severyanlar, volinyanlar tashkil qilganlar. 9 — 11 asrlarda shu qabilalar Kiev Rusining tarkibi boʻldi. U parchlanib, knyazlik tarqqgandan keyin (13 — 14 asrlar) Buyuk Litva knyazligining, 1569-yildan Rech Pospolitayaning tarkibiga kirdi. 18-asrda Rossiyaga qoʻshildi. Shu asrdan boshlab belaruslarning madaniyati va turmush kechirishi koʻp oʻzgarishlarga uchradi. Hozirgi kunda belaruslar madaniyatining milliy etnografiyalik qadiriyatlari (milliy kiyimi, taom turlari, oilaviy dasturi) faqat chet joylarida saqlanib qolgan.
Milliy kasb-hunari
Milliy kasb-hunarlari — dehqonchilik (arpa, bugʻdoy, sholi, kartoshka, zigʻir yetishtirishadi) va mol chorvachiligi (sigir, choʻchqa va uy parrandalarini boqishadi) yahshi yoʻlga qoʻyilgan. Kulolchilik bilan, ustalik kasibi bilan, kiyim, oyoq kiyim tikish, turli buyumlarni toʻqish bilan shugʻullanadi.
Kiyimlari
Milliy kiyimlari erkaklari tizzasigacha etik, shim kiyadi, bellarini junli ipdan oʻrilib, uchlarini belbogʻ bilan boylaydi. Sirtki koʻrinishiga gullik matodan tikilgan nimcha, boshlariga qalpoq, qishda „magerka“, „kuchma“, „ablavuxa“ nomli qalpoqlar kiyishadi. Ayollari oldi koʻrinishi naqsh bilan oʻrnaklangan koʻylak, „andaran“ nomli nimcha kiyishadi. Rang-barang belbogʻlardi bogʻlaydi. Sochlarini oʻrmaklaydi. Erkaklar ham, ayollar ham qishda chapon, toʻn kiyishadi.
Taomlari
Milliy taomlari — kartochka va undan tayyorlangan taomlar (jur, zatirka, buraki, kletski). Goʻshtni bayram arafalarida isteʼmol qilishadi (machanku, studen, vereshaku). Asosiy milliy ichimliklari: kvas, qayin sharbati. Milliy uylari koʻpincha daraxtdan ishlanadi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Biyaz ruslar — bu Rossiyada yashovchi oq tanli rus etnik guruhi. Ular rus millatining asosiy vakillari hisoblanadi va Rossiya Federatsiyasining eng katta xalqini tashkil qiladi. "Biyaz ruslar" atamasi ko‘pincha O‘rta Osiyo yoki boshqa sobiq Sovet respublikalari hududlarida yashovchi ruslarning tabiiy teri rangini ta’kidlash uchun ishlatiladi.
Tarixi va kelib chiqishi
Biyaz ruslarning kelib chiqishi qadimiy sharqiy slavyan qabilalariga borib taqaladi. Ular asosan Nil, Volga, Don, Dnepr daryolari oralig‘ida rivojlangan. 9-11-asrlarda Kievan Rus davlati shakllanishi bilan ruslarning madaniyati, tili va adabiyoti poydevori qo‘yildi. Keyinchalik bu hududlar Rossiya imperiyasi va Sovet Ittifoqi doirasiga kirib bordi.
Madaniyati va an’analari
Biyaz ruslar an’anaviy ravishda pravoslav xristian Diniga e'tiqod qiladilar. Ularning madaniyati ko‘plab qadimiy slavyan an’analari, milliy bayramlar, xalq qo‘shiqlari va raqslarga boy. Masalan, Maslenitsa bayrami rus xalqining eng mashhur yozgi bayramlaridan biridir. Bundan tashqari, rus adabiyoti va san’ati butun dunyoda mashhur bo‘lib, Pushkin, Tolstoy, Dostoyevskiy kabi yozuvchilar bilan bog‘liq.
Til va boshqaruv
Biyaz ruslarning asosiy tili rus tili hisoblanadi, bu til nafaqat Rossiyada, balki MDH (Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi) mamlakatlarida ham keng tarqalgan. Rossiya davlat tili sifatida rus tili barcha sohalarda, jumladan ta’lim, xizmat ko‘rsatish va ommaviy axborot vositalarida asosiy vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Jamiyat va demografiya
Bugungi kunda Rossiyada biyaz ruslar aholining taxminan 80% ni tashkil qiladi. Ular shahar va qishloqlarda yashashadi, kasb-hunarlari juda keng — qishloq xo‘jaligi, sanoat, ilm-fan, madaniyat, siyosat va boshqa sohalarda faoliyat yuritadilar.
Xulosa
Biyaz ruslar nafaqat Rossiyaning, balki butun dunyoning asosiy etnik guruhlaridan biri bo‘lib, o‘z boy madaniyati, an’analari va tarixi bilan alohida o‘rin egallaydi. Ularning madaniy va siyosiy roli erta o‘rta asrlardan hozirgi kungacha davom etmoqda va ular katta global ahamiyatga ega xalqlardan biri hisoblanadi.