Biomassa
Biomassa (bio... va massa)—bir turga mansub individlar, turlar guruxlari yoki jamoasining uzi yashab turgan muhit yuzasi (1 m2, 1 sm2 va h. k.) yoki hajmi birligi (1 m3, 1 sm3 va h. k.)ga toʻgʻri keladigan umumiy massasi. B. koʻpincha hoʻl yoki quruq modda massasi g/M2, kg/ga, g/m3 va boshqalarda ifodalanadi. Oʻsimliklar B.si fitomassa, hayvonlar B.si zoomassa deyiladi. Turli hisobkitoblarga koʻra biosferadagi tirik organizmlarning umumiy B.si quruq modda hisobida 1,81012 t dan 2,410’2 t ga boradi.
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Biomassa haqida uzunroq ma'lumot
Biomassa – bu hayvonlar, o‘simliklar va mikroorganizmlarning tirik yoki o‘lgan organik moddalaridan tashkil topgan tabiiy energiya manbai hisoblanadi. Biomassa energiyasi asosan fotosintez jarayoni orqali quyosh energiyasini o‘zida saqlagan o‘simliklardan olinadi. Bu energiya manbai qayta tiklanadigan (barqaror) energiya hisoblanib, uning ishlatilishi atrof-muhitga zarar yetkazmasligi sababli ekologik toza energiya manbalari sifatida keng tarqalgan.
Biomassaning turlari:
- Afzal o‘simlik biomassa – daraxtlar, o‘tlar, ekin qoldiqlari (masalan, paxta ipi, makkajo‘xori qoldiqlari).
- Hayvon biomassasi – go‘sht sanoatida yoki hayvonot qoldiqlari.
- Qishloq xo‘jaligi chiqindilari – qishloq xo‘jalikdan hosil bo‘ladigan qoldiqlar, masalan, paxta qoldig‘i, bug‘doy somoni kabi.
- Organik chiqindilar – oziq-ovqat chiqindilari, chang va chiqindi suvlar; shuningdek, hijyenik chiqindilar ham biomassa hisoblanadi.
Biomassaning foydalari:
- Qayta tiklanadigan energiya – biomassa manbai cheksiz emas, lekin uni to‘g‘ri boshqarilsa, barqaror ravishda qayta tiklanadi.
- Atrof-muhit uchun zarar kam – yong‘in jarayonida karbonat angidrid chiqishi yuzaga keladi, lekin bu ko‘rsatkich o‘simliklar fotosintez jarayonida qaytariladi.
- Ishlab chiqarish quvvati ko‘p – biomassa yoqilg‘idan elektr energiyasi ishlab chiqarishga, issiqlik energiyasiga, shuningdek, suyuq biomoyoqilg‘i hosil qilish uchun foydalanish mumkin.
- Qishloq va sanoat chiqindilarini kamaytiradi – chiqindilarni qayta ishlash orqali turli mahsulotlar ishlab chiqarish imkoniyati yaratiladi.
- Ish o‘rinlari yaratadi – biomassani to‘plash, qayta ishlash va ishlab chiqarish sohalarida ko‘plab ish o‘rinlari paydo bo‘ladi.
Biomassaning kamchiliklari:
- Ko‘p maydon talab qiladi – katta miqdorda biomassa ishlab chiqarish uchun keng maydonlar kerak bo‘ladi.
- Transportsiya va saqlash qiyinligi – ba’zi biomassa turlari og‘ir bo‘lib, uzoq masofalarga tashish va saqlashda qiyinchilik tug‘diradi.
- Atrof-muhitga ta’sir – noto‘g‘ri ekin maydonlarini tashkil qilish yoki ko‘p biomassa ishlab chiqarish chog‘ida tabiiy o‘rmonzorlarning kamayishi mumkin.
Biomassadan foydalanish usullari:
- Yonish – oddiy yoqilg‘i sifatida foydalanish (masalan, yog‘och, somon).
- Biogas ishlab chiqarish – organik moddalarning anaerob parchalanishi natijasida metan gaz hosil qilinadi.
- Bioyoqilg‘i – suyuq shaklda (etanol, biodizel) ishlab chiqilib, transport vositalarida ishlatiladi.
- Bioelektr energiya ishlab chiqarish – biomassani yonish yoki gazlashtirish orqali elektr stansiyalari ishlab chiqaradi.
Xulosa
Biomassa – tabiiy va qayta tiklanadigan energiya manbai sifatida energiya sohasida muhim o‘rin egallaydi. U atrof-muhitni muhofaza qilishda yordam beradi, energiya xavfsizligini ta'minlaydi va qishloq joylarda iqtisodiy rivojlanishga hissa qo‘shadi. Shu sababli, ko‘plab mamlakatlar biomassa energiyasidan samarali foydalanishni rivojlantirishga alohida e’tibor bermoqdalar.