BIBLIYA (Yunoncha Biblia — kitoblar) — yahudiylik va xristianlikda muqaddas hisoblangan diniy kitoblar va risolalar majmuasi. Bibliya ikki asosiy qismga — qadimgi ahd va yangi ahdga bo’linadi. “Ahd” so’zi Xudoning insonlar bilan maxsus aloqasini ifodalaydi. Qadimgi ahd yahudiylikda ham, xristianlikda ham muqaddas sanaladigan va eng qadimgi davrlarda yaratilgan diniy adabiyotlardan, yangi ahd esa faqat xristianlar muqaddas deb biladigan, ular dini shakllanishiga aloqador diniy asarlardan iborat. Mazkur dinlarning aqidalariga binoan, Bibliya — Xudoning kalomi, barcha insonlarga yo’llangan, dunyo va odamzodning paydo bo’lishi va oxirat sirini ochib beruvchi muqaddas kitobidir. Uning asosiy mavzusi — yagona Haqning fazilatlari va insoniyat bilan munosabati haqidadir. Bibliya miloddan avvalgi 8-asr va milodiy 2-asrlar oralig’ida oromiy hamda yunon tillarida yozilgan. Bibliya matnlari tadqiq etilganda shu narsa tasdiqlandiki, ular qariyb ming yil davomida xilma-xil joylarda yaratilgan. Bibliya eng qadimgi adabiy yodgorliklardan biri bo’lib, diniy pand-nasihatlar, aqidalar, bashoratlar, duolar, solnomalar, masallar, ishqiy va falsafiy dostonlar, hikoyat, rivoyat va maktublardan iborat. Bibliyada, bir yoqdan, odamzodning gunohkor bo’lib Xudo tomonidan rad etilishi, abadiy halokatga mahkum qilinishi to’g’risida ran ketsa, ikkinchi yoqdan, Xudo insonni qutqarish uchun qanday rejalar tuzgani haqida hikoya qilinadi. Ayniqsa, odamlarga najot yo’lini ochgan Iso Masih to’g’risida to’laqonli xabar beriladi. Jami 70 kitob (bo’lim)ni o’z ichiga olgan Bibliya 13-asrda kardinal Stefan Lengton tomonidan hozirgi ko’rinishga keltirilgan, kitoblarni sherlarga bo’lish va raqamlashtirishni parijlik matbaachi Rober Stefan (16-a.sr) amalga oshirgan. Bibliya jahon bo’yicha keng tarqalgan, asrlar mobaynida ko’pgina xalqlarning axloqi, ma’naviyati, madaniyati, adabiyoti, musiqa va rang-tasvir san’atiga barakali ta’sir ko’rsatgan. U 19-asrgacha 400 dan ziyod, 20-asr mobaynida esa yana 1400 (jami 1978) tilga to’liq yoki qisman o’girilgan. O’zbek tilida ayrim qismlari 1891, 1913 yillarda Leypsig shahrida Arab imlosida, 1981, 1983, 1986, 1990 yillarda Bibliyani tarjima qilish instituti (Stokgolm) tomonidan kirill yozuvida chop etilgan. 1992 yilda mazkur institut Injil va Zaburni to’liq holda va Tavrotdan “Ibtido” qismini bir kitobga jamlab, so’zboshi, lug’at, jadvallar, fixrist, xaritalar hamda rangli fotosuratlar bilan birga chop etgan.
Manba
O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi
Sun'iy intellekt javobi:
Bibliya — bu yahudiy va nasroniy dinlarining muqaddas kitoblari majmuasi bo‘lib, ularda inson hayoti, ma'naviy qadriyatlar, tarixiy voqealar, dinshunoslik, axloq, va Xudo bilan inson o‘rtasidagi munosabatlar haqida ma’lumotlar o‘rin olgan. Bibliya ikki asosiy qismdan iborat: Eski Ahd (Tanax) va Yangi Ahd.
Eski Ahd
Eski Ahd yahudiylarning muqaddas matni hisoblanadi. Uning tarkibiga turli kitoblar kiradi, jumladan:
Tawrat (Torah): bu sakkiz imon (Mo‘ysining besh kitobi) dan iborat bo‘lib, unda yaratish voqealari, insoniyat tarixi, qonunlar va Havoriylarning amallari keltirilgan.
Zabur (Psalmlar): ibodat va madhiyalar to‘plami.
Hikmat Kitoblari: Masalan, Sulaymonning hikmatlari, Qo‘shiq, Ira, va hokazo.
Payg‘ambarlar Kitoblari: Ilyos, Yesaya, Yeremiyah va boshqalar.
Eski Ahdda Xudo bilan Isroil xalqining munosabatlari, axloqiy qonunlar va kelajakdagi Masih kelishi haqidagi bashoratlar berilgan.
Yangi Ahd
Yangi Ahd nasroniylikning muqaddas kitobidir. Uning markaziy shakli Iso Masihning hayoti, o‘limi, tirilishi va ta’limotlaridir. Yangi Ahd quyidagi bo‘limlardan tashkil topgan:
Injillar: Matto, Mark, Luqo va Yuhanno Injillari Iso Masihning hayoti va ta’limoti haqida.
Havoriylar amallari: Iso avlodining tarqalishi va dastlabki nasroniy jamoatlarining faoliyati.
Epistollar: Havoriylarning nasroniylarga yozgan maktublari, unda diniy ta’limotlar va jamoatchilik me’yorlari bayon etilgan.
Bibliya nafaqat diniy asos bo‘lib xizmat qiladi, balki madaniyat, adabiyot, san’at va tarix sohalarida ham chuqur ta’sir ko‘rsatgan. U dunyodagi eng ko‘p tarqatilgan va o‘qiladigan kitoblardan biri hisoblanadi. Dunyoda turli tillarga tarjima qilinganligi sababli, Bibliya millionlab odamlar uchun ma’naviy yo‘lboshchi bo‘lib keladi.
Bibliya va inson hayoti
Bibliya insonlar uchun ma'naviy qo‘llanma sifatida, axloqiy me’yorlar va insoniylik qadriyatlarini o‘rgatishda muhim manba hisoblanadi. Unda mehr-shafqat, adolat, halollik va Xudoga bo‘lgan ishonch kabi asosiy tushunchalar yoritilgan.
Agar siz Bibliyaning ma'lum bir qismi yoki mavzusi haqida batafsilroq ma’lumot istasangiz, menga murojaat qilishingiz mumkin.
Loyiha rivoji uchun hayriya qiling: 9860 3501 4465 8134. @Shaka_rj Maqsad sun'iy intellekt javoblarini ko'paytirish