Bevolkingsdigtheid
Aholi zichligi birlik maydon yoki hajmdagi aholi miqdoridir. Muhim geografik tushunchalardan biri. Har qanday tirik organizmlar uchun tushunilishi ham mumkin, biroq aholi zichligi deganda asosan faqat odamlar joylashuvi nazarda tutiladi.
Aholi zichligi — muayyan hududda aholining joylashuv darajasi. Mamlakat yoki biror hudud (viloyat, tuman) aholi sonini shu joy maydoniga (odatda 1 km² ga) taqsimlash bilan hisoblab chiqariladi. Odamlar yashaydigan quruqlikda oʻrtacha Aholi zichligi 1 km² ga qariyb 39 kishiga toʻgʻri keladi (1990-yillar boshi), mas, Yaponiya, Koreya Respublikasi, Niderlandiya, Belgiyada 300 dan ziyod, Monakoda 15539,5 kishi, Avstraliyada Aholi zichligi juda past — 1 km² ga 2,3 kishi, Mongoliyada — 1,4 kishi (1992). Choʻl va baland togʻlarda 0,01 dan 1 kishigacha. Rossiya Federatsiyasi da A.3.1 km² ga 8,7 kishi (1990). Oʻzbekistonda A. Z. bir km² ga 54,7 kishi toʻgʻri keladi (1998). Umuman olganda dunyoning aholi zich yashaydigan rayonlarda, qariyb 7% maydonini egallagan quruqlikning odam yashaydigan qismi (oykumena)da Yer kurrasidagi jami aholining 70% ga qadar aholisi mujassamlashgan.
Jahon aholisi 7 milliarddan oshiq, Yerning jami maydoni (suv va quruqlik bilan birga) — 510 million kvadrat kilometr. Demak, butunjahon aholi zichligi 7 milliard ÷ 510 million = 13,7 kishi/km. Agar faqat quruqlik hisobga olinsa (150 million km), unda butunjahon aholi zichligi — 46,6 kishi/km (117.2 per sq. mile). Bunda Antarktida ham hisobga olingan; Antarktidasiz hisoblansa, koʻrsatkich yana oshadi — 50 kishi/km. Yer yuzining yarmidan ortigʻi (choʻl, togʻ va hk) odamlar yashashi uchun juda noqulay boʻlgani va odamlar asosan suv havzalari yonida yashagani uchun, bu raqamlardan amaliy naf yoʻq.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Bevolkingsdigtheid — bu hududdagi aholi zichligini ifodalovchi ko‘rsatkich bo‘lib, u ma'lum bir maydondagi odamlar sonining o‘rtacha qiymatini bildiradi. Odatda, bevolkingsdigtheid km² (kvadrat kilometr) yoki km² ga aholi soni sifatida o‘lchanadi. Bu ko‘rsatkich hududning qanchalik zich joylashganligini ko‘rsatadi va shaharlarni rejalashtirish, resurslarni taqsimlash, ijtimoiy xizmatlarni tashkil etish va ekologik muammolarni hal qilishda muhim ahamiyatga ega.
Masalan, agar bir viloyatda 1000 kishi yashasa va uning maydoni 10 km² bo‘lsa, bevolkingsdigtheid 100 kishidan km² ga to‘g‘ri keladi. Aholi zichligi yuqori bo‘lgan joylarda ko‘p odamlar bir joyga to‘plangan bo‘ladi, bu shahar yoki shahar atrofi hududlarida kuzatiladi. Past aholi zichligi esa qishloq joylarida yoki tabiat hududlarida uchraydi, bu hududlarda odamlar oralig‘i kengroq bo‘ladi.
Bevolkingsdigtheidni tahlil qilish orqali hukumatlar va tashkilotlar aholi soni ko‘payishi yoki kamayishini kuzatib borishlari, infratuzilmani rivojlantirishda, bandlik va ijtimoiy xizmatlarni takomillashtirishda samarali qarorlar qabul qilishlari mumkin. Shu bilan birga, juda yuqori aholi zichligi ba'zan turar joylarning qimmatlashishi, transport siqilishi va atrof-muhit ifloslanishini keltirib chiqarishi mumkin.
Umuman olganda, bevolkingsdigtheid — geografiya va demografiya sohalarida muhim ko‘rsatkich bo‘lib, turli hududlarning aholi taqsimotini tushunishga yordam beradi.