BERLIN KONGRESSI

BERLIN KONGRESSI (1878) Berlinda chaqirilgan xalqaro Kongress. Unda Buyuk Britaniya, Avstriya Vengriya, Rossiya, Germaniya, Frantsiya, Italiya va Turkiya qatnashgan. Bolqonda yirik slavyan davlati — Bolgariyaning paydo bo’lishi va u yerda Rossiya mavqeining oshishi Avstriya Vengriya va Angliyaga maqbul bo’lmadi. Shuning uchun ham Kongress Avstriya Vengriya va Angliya tashabbusi bilan chaqirildi. Rossiya Turkiya urushida zaiflangan hamda Germaniya tomonidan qo’llab-quvvatlanmagan Rossiya Kongress chaqirilishiga rozi bo’ldi. Buyuk davlat vakillari tomonidan kongreseda imzolangan Berlin traktati (bitimi) (1878 yil 13.7) Rossiya manfaatlariga zid edi. Bitimga muvofiq, Bolgariya Turkiyaning avtonom o’lkasi, deb e’lon qilindi. Chernogoriyaga tegishli qirg’oqlar esa Avstriya Vengriya nazorati ostiga olindi. Chernogoriya, Serbiya va Ruminiya mustaqil davlatlar bo’lmb qoldi. Botumi, Kare, Ardaxon Rossiyaga o’tdi, Botumi barcha davlatlarning savdo kemalari uchun ochiq port deb e’lon qilindi. Berlin kongressi traktati Bolqon urushlarigacha (1912-13) o’z kuchini saqladi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Berlin Kongressi (1878-yil) — 19-asrning ikkinchi yarmida Yevropadagi siyosiy vaziyatni tartibga solishga qaratilgan muhim xalqaro yig‘ilishdir. Bu kongress 1878-yil 13-iyundan 13-iyulgacha Germaniyaning poytaxti Berlin shahrida bo‘lib o‘tdi. Uning asosiy maqsadi Rossiya-Turkiya urushidan keyin yuzaga kelgan Balkandagi vaziyatni barqarorlashtirish va Yevropada kuchlar muvozanatini saqlash edi.

Tarixiy kontekst

1877–1878-yillarda Rossiya va Usmonli imperiyasi o‘rtasida urush boshlangan edi (Rus-Turkiya urushi). Rossiya qo‘shinlari Usmonli imperiyasiga qarshi katta g‘alaba qozondi. 1878-yilning mart oyida San-Stefano shartnomasi imzolandi, unda Rossiyaga Balkandagi katta hududlar berilishi belgilandi. Bu shartnoma boshqa yevropa davlatlarining, ayniqsa, Angliya va Avstriya-Vengriya imperiyasining noroziligiga sabab bo‘ldi, chunki ular Rossiyaning «juda kuchayib ketishini» xohlamas edilar.

Kongress qatnashchilari

Berlin Kongressida Germaniya kansleri Otto fon Bismark vositachilik qildi. Asosiy ishtirokchilar:

Germaniya
Rossiya
Angliya
Avstriya-Vengriya imperiyasi
Frantsiya
Italiya
Usmonli imperiyasi vakillari

Berlin Kongressining asosiy qarorlari

Balkandagi yerlardan taqsimlash: San-Stefano shartnomasidagi ba'zi hududlar qayta ko‘rib chiqildi, ayniqsa Boshqirdiston, Rumeli va Bosniya-Hertsegovina Avstriya-Vengriya imperiyasiga berildi.
Bulgaristonning holati: Bulugariyaning geografik chegaralari qisqartirildi va u uch qismga bo‘linib, qisman Usmonli imperiyasining nazoratiga o‘tkazildi.
Serbiya, Montenegro va Ruminiyaning mustaqilligi: Ular Usmonli imperiyasidan rasmiy ravishda mustaqil davlat sifatida tan olindi.
Qrim va Ozarbayjon: Rossiyaga ba'zi hududlardagi cheklovlar qo‘yildi.

Kongressning ahamiyati

Berlin Kongressi 19-asr oxiridagi Yevropa siyosatidagi muhim burilish nuqtasi bo‘ldi. U Balkandagi milliy harakatlarni kuchaytirdi va kelajakda bu hududda ko‘plab ziddiyat va urushlarga sabab bo‘ldi. Shuningdek, Bu kongress orqali Yevropadagi davlatlar o‘rtasida kuchlar muvozanati saqlanishga harakat qilindi. Kongressda qabul qilingan qarorlar ko‘p jihatdan adolatsiz va kolonial manfaatlarga mos bo‘lib, keyinchalik Birinchi jahon urushining boshlanishiga sababchi bo‘lgan omillardan biri sifatida qaraladi.

Xulosa

Berlin Kongressi — bu Yevropa imperiyalarining siyosiy manfaatlarini himoya qilish maqsadida boshqarilgan xalqaro yig‘ilish bo‘lib, uning natijalari Balkandagi milliy mustaqillik harakatlarini rag‘batlantirdi, ammo uzoq muddatda hududiy va siyosiy nizolarning ildizlari yog‘di.