Benito Mussolini

Benito Mussolini (1883.29.7, Forli - 1945.28.4, Dongo yaqini) — Italiyaning fashist diktatori (1922—43). Siyosiy yoʻlini Sotsialistik partiya safida boshlagan, bu partiyadan 1914-yil oʻchirilgan. 1919-yil fashistlar partiyasiga ( Fashi di kombattimento)asos soldi va uning rahbari (duche) boʻldi. "Rimga yurish"ni uyushtirib, hokimiyatni qoʻlga oldi (1922). M. hukumati mamlakatda terrorchi rejimni joriy qildi, bosqinchilikdan iborat tashqi siyosat olib bordi (1935-yil Habashistonni, 1939-yil Albaniyani va boshqalarni bosib oldi), Germaniya bilan birgalikda 2ja-hon urushini ochdi. 1945-yil Italiya partizanlari tomonidan qoʻlga olindi va qatl etildi.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Benito Mussolini — Italiya siyosatchisi va jurnalisti bo‘lib, fashistik harakatning rahbari va Italiya Qirolligining bosh vaziri sifatida xizmat qilgan. U 1883-yil 29-iyulda Italiyaning Predappio shahrida tug‘ilgan. Mussolini fashizmni yaratgan va bu ideologiyani birinchi marta siyosiy amaliyotga tatbiq etgan shaxs hisoblanadi.

Uning siyosiy faoliyati, asosan, I jahon urushidan keyingi davrda boshlandi. Mussolini boshlang‘ichda ijtimoiyistik g‘oyalarni qo‘llab-quvvatlagan bo‘lsa-da, keyinchalik ular o‘rnini millatchilik va autoritar rejimlarga berdi. 1919-yilda u "Fashistik partiya"ni (Partito Nazionale Fascista) tuzdi, bu partiya tez orada Italiya siyosatida kuchli omilga aylandi.

1922-yilda Mussolini "Rim yurishi" deb atalgan siyosiy harakat orqali hokimiyatni qo‘lga oldi va Italiya bosh vaziri etib tayinlandi. Uning boshqaruvi davrida Italiyada demokratik institutlar sekin-asta zaiflashdi va fashistik totalitar rejim shakllandi. Mussolini qattiq markazlashgan hokimiyat yaratish, siyosiy muxolifatni bostirish va iqtisodiy jihatdan davlatga katta nazoratni o‘rnatishga harakat qildi.

Uning tashqi siyosati agressiv bo‘lib, Afrika qit’asida, xususan, Efiopiya va Liviya ustidan nazorat o‘rnatishga intildi. Mussolini fashistik Italiyani Germaniyaning Adolf Gitleri bilan ittifoqchisiga aylantirdi va II jahon urushida o‘zini fashistik axborot orqali taqdim etdi. Urushning dastlabki bosqichlarida Mussolini ba'zi muvaffaqiyatlarga erishgan bo‘lsa-da, keyinchalik Italiya qurolli kuchlari katta mag‘lubiyatlarga uchradi.

1943-yilda Ittifoqchilar Italiyani bosib olganda, Mussolini hokimiyatdan ag‘darildi va qo‘lga olindi. Shundan so‘ng, u nemislar tomonidan qutqarildi va shimoliy Italiyada fashistik qisman mustaqil respublika — Italiya Sovet Respublikasi hukmdori bo‘ldi. 1945-yilda fashist kuchlari mag‘lub bo‘ldi va 28-aprelda Mussolini partizanlar tomonidan ushlanganidan keyin qatl qilindi.

Benito Mussolini Italiya va dunyo tarixida muhim, ammo juda bahsli figura bo‘lib, uning boshqaruvi ko‘plab inson huquqlari buzilishlari, urushlar va iqtisodiy qiyinchiliklarga sabab bo‘lgan. Uning fashistik rejimi nafaqat Italiyani, balki butun Yevropani siyosiy jihatdan o‘zgartirishga xizmat qilgan.